Jakie są konsekwencje utrudniania wymiaru sprawiedliwości?

Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości są uregulowane w Rozdziale XXX Kodeksu karnego. Nie istnieje jeden czyn o nazwie utrudnianie wymiaru sprawiedliwości — to zbiorcze określenie kilku odrębnych typów: poplecznictwa, składania fałszywych zeznań, tworzenia fałszywych dowodów, fałszywego oskarżenia czy zatajania dowodów niewinności. Każdy z nich ma własne znamiona i własne zagrożenie karą. Wbrew obiegowym uproszczeniom samodzielna pełna reprezentacja oskarżonego przez profesjonalnego pełnomocnika nie jest karalnym utrudnianiem — przeciwnie, jest jego prawem.

Najważniejsze przepisy i kary

Poplecznictwo, czyli utrudnianie lub udaremnianie postępowania karnego przez pomoc sprawcy w uniknięciu odpowiedzialności (np. ukrywanie go, zacieranie śladów), to art. 239 KK — zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Fałszywe zeznania (art. 233 KK) zagrożone są karą od 6 miesięcy do 8 lat. Fałszywe oskarżenie innej osoby (art. 234 KK) i tworzenie fałszywych dowodów (art. 235 KK) to kolejne odrębne czyny. Zatajenie dowodów niewinności osoby podejrzanej penalizuje art. 236 KK, a fałszywe zawiadomienie o przestępstwie — art. 238 KK. Manipulowanie dowodami czy nakłanianie świadków mieści się w tych ramach.

Odpowiedzialność prawnika i kancelarii

Adwokat lub radca prawny, który namawia do fałszywych zeznań, fabrykuje dowody albo pomaga zacierać ślady, odpowiada karnie na zasadach ogólnych — kancelaria jako podmiot nie zwalnia konkretnej osoby z odpowiedzialności. Niezależnie od procesu karnego grozi mu odpowiedzialność dyscyplinarna przed organami samorządu zawodowego, z karą do wydalenia z adwokatury lub skreślenia z listy radców prawnych włącznie. Trzeba jednak odróżnić rzetelną, choć aktywną obronę (kwestionowanie dowodów, korzystanie z prawa do milczenia klienta) od czynów zabronionych — sama skuteczna obrona nie jest utrudnianiem wymiaru sprawiedliwości.

Co może zrobić klient nieuczciwej kancelarii

Jeśli klient podejrzewa, że jego prawnik działa nieetycznie lub wciąga go w czyn zabroniony, powinien udokumentować wątpliwe działania, zasięgnąć drugiej opinii u innego prawnika i — w razie potrzeby — zmienić obrońcę. Skargę na zachowanie adwokata można złożyć do właściwej okręgowej rady adwokackiej (a na radcę prawnego do okręgowej izby radców prawnych), które prowadzą postępowania dyscyplinarne. Klient nie ma obowiązku uczestniczyć w bezprawnych działaniach pełnomocnika i nie powinien tego robić, bo sam może narazić się na odpowiedzialność.