Prawo osadzonego do kontaktu z obrońcą i światem zewnętrznym

Osoba pozbawiona wolności nie traci prawa do obrony ani prawa do kontaktu ze światem zewnętrznym. Te uprawnienia reguluje Kodeks karny wykonawczy (k.k.w.), który równoważy dwa interesy: prawo skazanego do utrzymania więzi i przygotowania obrony oraz potrzebę zapewnienia porządku i bezpieczeństwa zakładu karnego. Ograniczenia są dopuszczalne, ale muszą mieć podstawę prawną i nie mogą sprowadzać się do dowolnej decyzji administracji.

Kontakt z obrońcą jako element prawa do obrony

Zgodnie z art. 8 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego skazany pozbawiony wolności ma prawo do porozumiewania się ze swoim obrońcą lub pełnomocnikiem będącym adwokatem albo radcą prawnym. Rozmowa co do zasady odbywa się podczas nieobecności innych osób, a korespondencja z obrońcą nie podlega cenzurze. Możliwość kontrolowania takiego kontaktu jest wyjątkowa i ograniczona czasowo. Prawo do obrony, także w jego aspekcie formalnym (kontakt z adwokatem), gwarantuje art. 42 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Kodeksu postępowania karnego. Naruszanie poufności kontaktu obrończego godzi w tajemnicę obrończą i może stanowić podstawę zarzutów procesowych.

Widzenia, korespondencja i rozmowy telefoniczne

Kontakty skazanego z rodziną i innymi osobami regulują m.in. art. 102, art. 105 i art. 105a-105b k.k.w. Skazany ma prawo do widzeń, korespondencji oraz korzystania z samoinkasującego aparatu telefonicznego, przy czym częstotliwość i forma tych kontaktów zależą od typu i rodzaju zakładu karnego (zamknięty, półotwarty, otwarty). W zakładzie zamkniętym uprawnienia są węższe niż w otwartym. To dyrektor zakładu karnego, w granicach ustawy i regulaminu, podejmuje decyzje o przyznaniu lub ograniczeniu poszczególnych form kontaktu.

Kiedy ograniczenie jest dopuszczalne i jak je kwestionować

Ograniczenie kontaktów musi wynikać z przepisu (np. względy bezpieczeństwa, porządku, dobra postępowania karnego) i powinno być uzasadnione. Skazanemu przysługuje prawo do składania wniosków, skarg i próśb (art. 6 § 2 k.k.w.) oraz do zaskarżania decyzji organów wykonujących orzeczenie. Kontrolę nad legalnością i prawidłowością wykonania kary sprawuje sędzia penitencjarny (art. 32-36 k.k.w.). Jeżeli ograniczenie kontaktu z obrońcą realnie utrudnia przygotowanie obrony, warto to udokumentować i podnieść w toku postępowania karnego oraz w skardze do sędziego penitencjarnego.