Obrońca w sprawach o hacking i włamania do systemów komputerowych - jaka jest jego rola?

Sprawy o tzw. hacking, czyli nieuprawniony dostęp do systemów lub danych informatycznych, należą do najtrudniejszych spraw karnych pod względem dowodowym. Materiał dowodowy ma w nich charakter w przeważającej mierze cyfrowy - logi systemowe, dane z serwerów, metadane, zapisy ruchu sieciowego. Rolą obrońcy nie jest "usprawiedliwianie" sprawcy, lecz zapewnienie oskarżonemu rzetelnej obrony oraz weryfikacja, czy dowody zostały zgromadzone legalnie i czy rzeczywiście wykazują winę. To gwarancja procesowa przysługująca każdemu, niezależnie od stawianych zarzutów (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, art. 6 KPK).

Podstawa prawna - czego dotyczy zarzut hackingu

W polskim prawie nieuprawniony dostęp do systemu lub informacji reguluje przede wszystkim art. 267 Kodeksu karnego. Karze podlega ten, kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji dla niego nieprzeznaczonej, przełamując albo omijając zabezpieczenia (np. hasło, szyfrowanie), a także ten, kto uzyskuje dostęp do całości lub części systemu informatycznego. Powiązane przepisy to art. 268 i 268a KK (niszczenie, uszkadzanie lub utrudnianie dostępu do danych) oraz art. 269a KK (zakłócanie pracy systemu). Czyny te są zwykrywalne na podstawie zabezpieczonych danych, dlatego centralne znaczenie ma to, czy dane te są kompletne, autentyczne i pozyskane zgodnie z prawem.

Praca obrońcy z dowodem cyfrowym

Skuteczna obrona w tych sprawach opiera się na analizie technicznej. Obrońca - często przy wsparciu biegłego z zakresu informatyki śledczej - bada integralność zabezpieczonych nośników i logów, kompletność łańcucha dowodowego oraz to, czy dane nie zostały zmodyfikowane po zabezpieczeniu. Kwestionowaniu podlega zarówno przypisanie konkretnej aktywności sieciowej oznaczonej osobie (sam adres IP nie przesądza o sprawstwie), jak i zamiar. Wiele znamion przestępstw z rozdziału XXXIII KK wymaga działania umyślnego - wykazanie braku zamiaru uzyskania nieuprawnionego dostępu może prowadzić do uniewinnienia.

Ustanowienie obrońcy i przebieg postępowania

Obrońcą w postępowaniu karnym może być wyłącznie adwokat lub radca prawny (art. 82 KPK). Oskarżony ustanawia go na podstawie pełnomocnictwa, a w określonych sytuacjach sąd wyznacza obrońcę z urzędu. Obrońca działa wyłącznie na korzyść oskarżonego, ma prawo wglądu do akt, składania wniosków dowodowych, udziału w czynnościach i rozprawie oraz wnoszenia środków zaskarżenia (apelacji, a w dalszej kolejności kasacji). Gdy zachodzi konflikt interesów między kilkoma klientami, ta sama osoba nie może bronić ich jednocześnie (art. 85 KPK) - wówczas konieczne jest ustanowienie odrębnych obrońców.