Szpiegostwo przemysłowe: jak chronić tajemnicę przedsiębiorstwa i jak się bronić?

Polskie prawo nie posługuje się pojęciem "szpiegostwa przemysłowego" jako odrębnego typu przestępstwa. Zachowania, które potocznie tak się nazywa, czyli bezprawne pozyskiwanie i wykorzystywanie cudzych tajemnic handlowych, są w praktyce kwalifikowane przede wszystkim jako naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa na podstawie ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (u.z.n.k.). Daje to przedsiębiorcy zarówno drogę cywilną, jak i karną.

Co chroni ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

Tajemnicą przedsiębiorstwa (art. 11 ust. 2 u.z.n.k.) są informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne lub inne posiadające wartość gospodarczą, które jako całość nie są powszechnie znane ani łatwo dostępne, a wobec których uprawniony podjął rozsądne działania w celu zachowania ich w poufności. Ten ostatni warunek jest kluczowy w praktyce: jeśli firma nie wdrożyła realnych zabezpieczeń (umów o poufności, ograniczeń dostępu, polityk bezpieczeństwa), trudno będzie jej później wykazać, że doszło do naruszenia tajemnicy. Czynem nieuczciwej konkurencji jest m.in. nieuprawnione pozyskanie, ujawnienie lub wykorzystanie takich informacji (art. 11 ust. 1 u.z.n.k.).

Roszczenia cywilne przedsiębiorcy

Przedsiębiorca, którego tajemnica została naruszona, może dochodzić roszczeń z art. 18 u.z.n.k. Należą do nich: żądanie zaniechania niedozwolonych działań, usunięcia ich skutków, złożenia odpowiedniego oświadczenia, naprawienia szkody na zasadach ogólnych, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści oraz zasądzenia odpowiedniej sumy na cel społeczny. Sąd może też orzec o produktach czy materiałach powstałych w wyniku naruszenia. Jeśli naruszenie wynika z umowy (np. złamania zakazu konkurencji albo klauzuli poufności), równolegle wchodzi w grę odpowiedzialność kontraktowa za nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471 i nast. Kodeksu cywilnego).

Zabezpieczenie roszczeń przed wyrokiem

Aby zapobiec dalszemu rozpowszechnianiu poufnych danych jeszcze przed rozstrzygnięciem sprawy, można złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia (art. 730 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego). Sąd może np. zakazać korzystania z informacji lub ich ujawniania na czas procesu. Konieczne jest uprawdopodobnienie roszczenia oraz interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. To narzędzie bywa skuteczniejsze niż samo postępowanie karne, bo działa szybko.

Odpowiedzialność karna i linie obrony

Ujawnienie lub wykorzystanie cudzej tajemnicy przedsiębiorstwa, jeżeli wyrządza poważną szkodę, jest przestępstwem zagrożonym grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do lat 2 (art. 23 u.z.n.k.); ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Strategia obrony oskarżonego zwykle koncentruje się na podważeniu znamion: czy dana informacja w ogóle była tajemnicą przedsiębiorstwa, czy uprawniony podjął rozsądne środki ochrony, czy informacja nie była powszechnie dostępna oraz czy oskarżony działał umyślnie. Skuteczne bywa wykazanie, że dane pozyskano z legalnych źródeł (tzw. dozwolony wywiad gospodarczy) lub samodzielnie opracowano.