Adwokat ds. alimentów i niealimentacji – czym się zajmuje?

Sprawy alimentacyjne łączą prawo rodzinne i – w razie uporczywego uchylania się od płacenia – prawo karne. Adwokat lub radca prawny pomaga ustalić, wyegzekwować albo zmienić wysokość alimentów, a w razie potrzeby reprezentuje klienta w postępowaniu o przestępstwo niealimentacji. W polskim systemie podstawą obowiązku alimentacyjnego jest Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a karne konsekwencje niepłacenia reguluje art. 209 Kodeksu karnego.

Na czym polega obowiązek alimentacyjny

Obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania (art. 128 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Najczęściej dotyczy rodziców wobec dzieci, które nie są jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, ale może obejmować też byłych małżonków po rozwodzie czy krewnych w linii prostej. Zakres świadczenia zależy od dwóch czynników: usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 KRO). Sąd ocenia więc zarówno realne potrzeby dziecka, jak i to, ile rodzic mógłby zarabiać, gdyby w pełni wykorzystał swoje możliwości.

Jak ustala się i egzekwuje alimenty

Alimenty można ustalić w drodze umowy (np. ugody mediacyjnej), ale najczęściej decyduje o nich sąd rejonowy. W polskim prawie nie ma sztywnej tabeli ani wzoru – każdą sprawę sąd ocenia indywidualnie, biorąc pod uwagę potrzeby uprawnionego i możliwości zobowiązanego. Wysokość alimentów można zmienić, jeżeli zmienią się okoliczności – np. wzrosną koszty utrzymania dziecka albo zmieni się sytuacja finansowa rodzica (art. 138 KRO). Gdy dłużnik nie płaci dobrowolnie, prawomocny wyrok lub ugoda z klauzulą wykonalności pozwala wszcząć egzekucję komorniczą, w tym zajęcie wynagrodzenia. Działa też Fundusz Alimentacyjny, który w określonych przypadkach wypłaca świadczenia, gdy egzekucja jest bezskuteczna.

Niealimentacja jako przestępstwo (art. 209 KK)

Uporczywe uchylanie się od płacenia alimentów jest przestępstwem. Zgodnie z art. 209 § 1 Kodeksu karnego odpowiada ten, kto uchyla się od obowiązku alimentacyjnego, gdy łączna wysokość powstałych zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych albo gdy opóźnienie świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej trzy miesiące. Grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeżeli sprawca naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (typ kwalifikowany, art. 209 § 1a), kara pozbawienia wolności sięga do 2 lat. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego; gdy uprawnionemu przyznano świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, ściganie odbywa się z urzędu.