Uchylanie się od alimentów - kary i obrona z art. 209 KK

Obowiązek alimentacyjny wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i obciąża m.in. rodziców wobec dzieci, które nie są w stanie utrzymać się samodzielnie. Jego uporczywe niewykonywanie może być nie tylko podstawą egzekucji komorniczej, ale i odrębnym przestępstwem - tzw. niealimentacją z art. 209 Kodeksu karnego. Obrona w takiej sprawie nie polega na frazesach, lecz na rzetelnym wykazaniu, że nie zostały spełnione znamiona czynu albo że istniały obiektywne przyczyny braku płatności.

Kiedy niepłacenie alimentów staje się przestępstwem

Zgodnie z art. 209 § 1 KK przestępstwo popełnia ten, kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą lub inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych albo gdy opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące. Kluczowe jest słowo 'uchyla się' - chodzi o postawę zawinioną, a nie o samą obiektywną niemożność płacenia. Dłużnik, który rzeczywiście nie ma środków mimo starań, działa w innej sytuacji niż ten, kto celowo unika łożenia.

Kary grożące za niealimentację

Za niealimentację w typie podstawowym (art. 209 § 1 KK) grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeżeli sprawca naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (art. 209 § 1a KK), kara pozbawienia wolności sięga do 2 lat. Co istotne, art. 209 § 4 KK przewiduje, że sprawca, który uiści w całości zaległe alimenty w terminie 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego, nie podlega karze - to realny mechanizm uniknięcia odpowiedzialności. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego, a gdy uprawnionemu przyznano świadczenia - z urzędu.

Na czym opiera się obrona

Skuteczna obrona koncentruje się na braku znamienia 'uchylania się'. Trzeba wykazać, że niepłacenie wynikało z obiektywnej i niezawinionej niemożności - np. ciężkiej choroby, hospitalizacji, udokumentowanego braku dochodów i majątku mimo aktywnego poszukiwania pracy. Sama trudna sytuacja nie wystarczy, jeśli dłużnik mógł podjąć pracę i tego nie zrobił - uzależnienie czy bierność nie zwalniają z obowiązku. Niezależnie od sprawy karnej można dążyć do zmiany wysokości alimentów: przy istotnej zmianie sytuacji finansowej składa się pozew o obniżenie alimentów do sądu rodzinnego (art. 138 KRO).