Przestępstwa przeciwko rodzinie - co przewiduje polskie prawo karne?

Przestępstwa popełniane w relacjach rodzinnych opisuje przede wszystkim rozdział XXVI Kodeksu karnego, zatytułowany "Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece". Mowa tu o znęcaniu się, uchylaniu się od alimentów, porzuceniu osoby pozostającej pod opieką czy uprowadzeniu małoletniego. Pierwotny tytuł "przestępstwa przeciwko życiu" był mylący - czyny te chronią głównie prawidłowe funkcjonowanie rodziny i dobro dziecka, a nie wyłącznie życie.

Znęcanie się nad rodziną (art. 207 KK)

Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub inną osobą pozostającą w stosunku zależności (np. małżonkiem, dzieckiem, osobą starszą), podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeśli znęcanie połączone jest ze szczególnym okrucieństwem - kara wynosi od roku do 10 lat, a gdy jego następstwem jest targnięcie się pokrzywdzonego na życie - od 2 do 12 lat. Znęcanie psychiczne (poniżanie, groźby, izolowanie) jest karalne tak samo jak przemoc fizyczna.

Niealimentacja (art. 209 KK)

Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego jest przestępstwem, gdy zaległość przekracza równowartość trzech świadczeń okresowych (np. trzech miesięcznych rat) albo gdy opóźnienie jednego świadczenia wynosi co najmniej 3 miesiące. Grozi za to grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku, a jeśli sprawca naraża uprawnionego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb - do 2 lat. Co istotne, sprawca nie podlega karze, jeśli ureguluje zaległe alimenty w ciągu 30 dni od pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego.

Porzucenie i uprowadzenie małoletniego (art. 210 i 211 KK)

Porzucenie osoby poniżej 15 lat lub osoby nieporadnej przez kogoś zobowiązanego do opieki (art. 210 KK) jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a jeśli następstwem jest śmierć tej osoby - od 2 do 12 lat. Uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego poniżej 15 lat wbrew woli osoby powołanej do opieki (art. 211 KK) podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Dotyczy to także sytuacji, gdy rodzic pozbawiony lub ograniczony we władzy rodzicielskiej zabiera dziecko bez zgody.

Ochrona osób pokrzywdzonych

Osoby doświadczające przemocy domowej mogą korzystać z procedury Niebieskiej Karty oraz wnioskować o środki ochronne. Sąd lub prokurator może zastosować wobec sprawcy zakaz zbliżania się, zakaz kontaktowania się czy nakaz opuszczenia mieszkania. Od 2023 r. policja i żandarmeria mają rozszerzone uprawnienia do natychmiastowego wydania nakazu opuszczenia lokalu i zakazu zbliżania, jeszcze przed wyrokiem. Warto pamiętać, że bigamia (art. 206 KK) i nielegalne pośredniczenie w adopcji (art. 211a KK) również należą do tego rozdziału.