Wykroczenie czy przestępstwo przeciwko mieniu - jaka jest różnica?

Polskie prawo rozróżnia wykroczenia i przestępstwa przede wszystkim według stopnia społecznej szkodliwości czynu. Wykroczenia reguluje Kodeks wykroczeń z 20 maja 1971 r., a przestępstwa - Kodeks karny z 6 czerwca 1997 r. W sprawach przeciwko mieniu (np. kradzież, przywłaszczenie) o kwalifikacji często decyduje wartość rzeczy: to tzw. czyn przepołowiony. Różnica nie jest formalnością - przekłada się na wysokość kary, sąd właściwy i możliwość dochodzenia roszczeń.

Granica 800 zł przy kradzieży

Od 1 października 2023 r. kradzież lub przywłaszczenie rzeczy ruchomej o wartości nieprzekraczającej 800 zł stanowi wykroczenie (art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń) - wcześniej próg wynosił 500 zł. Jeżeli wartość przekracza 800 zł, czyn jest przestępstwem z art. 278 Kodeksu karnego. W określonych sytuacjach wartości z kilku kradzieży popełnionych w ramach jednego, z góry powziętego zamiaru można zsumować, co może przekształcić serię drobnych czynów w jedno przestępstwo (czyn ciągły).

Różnice w karach

Za wykroczenie grożą: kara aresztu (od 5 do 30 dni), ograniczenia wolności (1 miesiąc) albo grzywny do 5000 zł, a w niektórych sprawach nagana (art. 18 i 24 Kodeksu wykroczeń). Przestępstwa są zagrożone surowszymi karami - np. kradzież z art. 278 KK podlega pozbawieniu wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a kradzież z włamaniem z art. 279 KK od roku do 10 lat. Widać więc, że to samo zachowanie (kradzież) może być potraktowane zupełnie inaczej w zależności od wartości i okoliczności.

Rodzaje przestępstw przeciwko mieniu

Kodeks karny w rozdziale XXXV typizuje m.in.: kradzież (art. 278), kradzież z włamaniem (art. 279), rozbój (art. 280), przywłaszczenie (art. 284), oszustwo (art. 286) oraz zniszczenie lub uszkodzenie cudzej rzeczy (art. 288). Włamanie polega na pokonaniu zabezpieczenia chroniącego rzecz, a rozbój łączy zabór mienia z użyciem przemocy lub groźby. Zniszczenie mienia o wartości do 800 zł jest natomiast wykroczeniem z art. 124 Kodeksu wykroczeń.

Postępowanie i odszkodowanie

Sprawy o wykroczenia rozpoznają sądy rejonowe w postępowaniu wykroczeniowym, a o przestępstwa - sądy rejonowe lub okręgowe w postępowaniu karnym. W obu przypadkach pokrzywdzony może dochodzić naprawienia szkody: w sprawie karnej sąd może orzec obowiązek naprawienia szkody (art. 46 Kodeksu karnego), a niezależnie od tego poszkodowany ma prawo wystąpić z powództwem cywilnym. Warto pamiętać, że amerykańskie pojęcie 'felony' nie ma odpowiednika w polskim systemie - u nas mowa o zbrodniach i występkach.