Nielegalny handel żywnością - kary, przepisy i rola adwokata w obronie firmy

Nielegalny handel produktami spożywczymi - od fałszowania składu i podrabiania oznaczeń, przez wprowadzanie do obrotu żywności zepsutej lub szkodliwej, po obrót towarem niewiadomego pochodzenia - to obszar styku prawa żywnościowego, administracyjnego i karnego. Dla przedsiębiorcy branży spożywczej oznacza ryzyko równoległej odpowiedzialności: administracyjnych kar pieniężnych nakładanych przez inspekcje, a w poważniejszych przypadkach także odpowiedzialności karnej. W tym artykule wyjaśniamy, na jakich przepisach opiera się ta odpowiedzialność w prawie polskim i unijnym, jakie grożą sankcje oraz jaką realną rolę odgrywa adwokat - zarówno na etapie zapobiegania (compliance), jak i w trakcie kontroli, postępowania administracyjnego oraz procesu karnego.

Czym jest nielegalny handel żywnością w świetle prawa

Pojęcie obejmuje kilka różnych zjawisk. Po pierwsze - fałszowanie środków spożywczych (food fraud): rozcieńczanie, zastępowanie droższych składników tańszymi, podawanie nieprawdziwej informacji o pochodzeniu, składzie czy dacie przydatności. Po drugie - wprowadzanie do obrotu żywności szkodliwej dla zdrowia lub zepsutej. Po trzecie - obrót żywnością bez wymaganej rejestracji lub zatwierdzenia zakładu, bez identyfikowalności (traceability) albo z naruszeniem zasad znakowania. Podstawowe ramy wyznacza rozporządzenie (WE) nr 178/2002 ustanawiające ogólne zasady prawa żywnościowego (zasada bezpieczeństwa żywności, identyfikowalność, odpowiedzialność podmiotu działającego na rynku spożywczym) oraz rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (znakowanie, alergeny, kraj pochodzenia). Na gruncie krajowym kluczowa jest ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Naruszenia mogą skutkować zarówno karami administracyjnymi, jak i odpowiedzialnością karną.

Jakie kary grożą za nielegalny handel żywnością

Sankcje są wielotorowe. W ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia przepisy karne (art. 96-100a) przewidują m.in.: za produkcję lub wprowadzanie do obrotu środka spożywczego szkodliwego dla zdrowia lub życia człowieka albo zepsutego, zafałszowanego - karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności (w zależności od typu czynu, sięgającą nawet kilku lat). Niezależnie od tego ustawa przewiduje administracyjne kary pieniężne nakładane przez organy urzędowej kontroli (np. wojewódzkiego inspektora sanitarnego), które mogą stanowić wielokrotność minimalnego wynagrodzenia albo procent przychodu. Równolegle zastosowanie znajduje Kodeks karny: art. 165 KK (sprowadzenie niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia wielu osób m.in. przez wprowadzenie do obrotu szkodliwych dla zdrowia substancji, środków spożywczych) zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Możliwe są też zarzuty z art. 286 KK (oszustwo - gdy wprowadzono nabywcę w błąd co do właściwości towaru) oraz odpowiedzialność z Kodeksu wykroczeń. Wobec firm może wchodzić w grę odpowiedzialność podmiotów zbiorowych. Dodatkowo grożą sankcje wtórne: cofnięcie zatwierdzenia zakładu, wycofanie i zniszczenie produktów, przepadek.