Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów elektronicznych - kary i obrona

Dokument elektroniczny - e-faktura, podpisany cyfrowo PDF, zapis w systemie informatycznym - od dawna ma w polskim prawie taką samą ochronę jak dokument papierowy. Przestępstwa godzące w jego wiarygodność reguluje rozdział XXXIV Kodeksu karnego (art. 270-277a), obejmujący fałszerstwo materialne, fałszerstwo intelektualne, wyłudzenie poświadczenia nieprawdy oraz odrębną, surową grupę przestępstw fakturowych. Co istotne, art. 115 § 14 KK definiuje dokument szeroko: to każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym związane jest określone prawo albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Ta definicja obejmuje także zapis na nośniku elektronicznym. Poniżej wyjaśniamy, jakie zachowania są karalne, jakie grożą sankcje i na czym polega obrona w takich sprawach.

Fałszerstwo materialne dokumentu - art. 270 KK

Art. 270 § 1 KK karze tego, kto w celu użycia za autentyczny podrabia lub przerabia dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego używa. Podrobienie to stworzenie dokumentu od zera (np. wygenerowanie fałszywej e-faktury), przerobienie to ingerencja w dokument prawdziwy (np. zmiana kwoty w pliku PDF). Co ważne, karalne jest nie tylko sporządzenie fałszywki, ale i posłużenie się nią jako autentyczną. Sankcja to grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Kodeks penalizuje też zachowania okołofałszerskie: wypełnienie blankietu opatrzonego cudzym podpisem niezgodnie z wolą podpisanego (art. 270 § 2 KK) oraz samo przygotowanie do fałszerstwa, czyli np. wytwarzanie lub gromadzenie narzędzi do podrabiania dokumentów (art. 270 § 3 KK). W wypadku mniejszej wagi sąd może zastosować łagodniejszą karę (art. 270 § 2a KK).

Fałszerstwo intelektualne - art. 271 KK i wyłudzenie poświadczenia - art. 272-273

Fałszerstwo intelektualne (art. 271 § 1 KK) popełnia funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne. W odróżnieniu od fałszerstwa materialnego dokument jest tu autentyczny (wystawiony przez właściwą osobę), ale zawiera nieprawdziwą treść. Grozi za to pozbawienie wolności od 3 miesięcy do lat 5, a w typie kwalifikowanym (działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej) od 6 miesięcy do lat 8. Z kolei art. 272 KK karze wyłudzenie poświadczenia nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd osoby uprawnionej do wystawienia dokumentu, a art. 273 KK - posługiwanie się dokumentem zawierającym takie wyłudzone poświadczenie. Te przepisy mają duże znaczenie w sprawach o fałszywe zaświadczenia, certyfikaty czy wpisy w rejestrach elektronicznych.