Przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności - jak długo może trwać?

Przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności to instytucja, która pozwala skazanemu czasowo opuścić zakład karny i przebywać na wolności, bez umarzania ani skracania samej kary. Po zakończeniu przerwy skazany wraca do zakładu, a kara biegnie dalej. Długość przerwy zależy od jej podstawy prawnej: w przypadku ciężkiej choroby trwa ona aż do ustania przeszkody zdrowotnej, a w przypadku ważnych względów rodzinnych lub osobistych może być udzielana wielokrotnie, byle łączny czas wszystkich przerw nie przekroczył jednego roku. Instytucję tę regulują przede wszystkim art. 150-158 Kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.). Warto od razu odróżnić przerwę od odroczenia wykonania kary (art. 151 k.k.w.), które stosuje się, zanim skazany w ogóle rozpoczął odbywanie kary, oraz od warunkowego przedterminowego zwolnienia, które kończy odbywanie kary w zakładzie.

Kto i kiedy może uzyskać przerwę w karze

Zgodnie z art. 153 § 1 k.k.w. sąd penitencjarny udziela przerwy obligatoryjnie, gdy zachodzą okoliczności z art. 150 § 1 k.k.w., czyli choroba psychiczna lub inna ciężka choroba uniemożliwiająca wykonywanie kary (jeżeli odbywanie kary mogłoby zagrażać życiu skazanego albo spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo). Na podstawie art. 153 § 2 k.k.w. sąd może natomiast udzielić przerwy fakultatywnej, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste - na przykład poważna choroba lub śmierć osoby najbliższej, konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem czy załatwienie istotnych spraw życiowych, których nie da się załatwić z zakładu karnego. Wniosek o przerwę może złożyć sam skazany, jego obrońca, a postępowanie może też zainicjować dyrektor zakładu karnego lub sądowy kurator zawodowy.

Jak długo trwa przerwa - rodzaje i limity czasowe

Przerwa z powodu ciężkiej choroby trwa do czasu ustania przeszkody - sąd zwykle wyznacza konkretny termin (np. 3 lub 6 miesięcy), a po jego upływie bada, czy stan zdrowia nadal uzasadnia pozostawanie na wolności, i może przerwę przedłużyć. W przypadku przerwy z ważnych względów rodzinnych lub osobistych obowiązuje istotne ograniczenie z art. 153 § 3 k.k.w.: sąd nie może udzielić przerwy przed upływem roku od dnia ukończenia poprzedniej przerwy i jej powrotu do zakładu, chyba że zachodzi wypadek choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby skazanego. Kluczowa jest też reguła z art. 155 k.k.w.: jeżeli przerwa trwała co najmniej rok, a skazanemu pozostało do odbycia nie więcej niż 3 lata pozbawienia wolności (oraz spełnia on warunki do warunkowego zwolnienia), sąd penitencjarny może warunkowo zwolnić go z odbycia reszty kary.

Procedura składania wniosku do sądu penitencjarnego

Wniosek o udzielenie przerwy składa się do sądu penitencjarnego (wydziału penitencjarnego sądu okręgowego), w którego okręgu skazany przebywa. We wniosku należy wskazać dane skazanego, sygnaturę wyroku, zakład karny, podstawę prawną oraz - co najważniejsze - okoliczności uzasadniające przerwę wraz z dowodami: dokumentacją medyczną przy podstawie zdrowotnej, aktem zgonu lub zaświadczeniem lekarskim osoby najbliższej, dokumentami dotyczącymi sytuacji rodzinnej. Wniosek o przerwę podlega opłacie sądowej w wysokości 60 zł (zgodnie z ustawą o opłatach w sprawach karnych); skazany w trudnej sytuacji może wnosić o zwolnienie od opłaty. Sąd orzeka na posiedzeniu, w którym mogą wziąć udział skazany, jego obrońca i prokurator. Na postanowienie w przedmiocie przerwy przysługuje zażalenie. Warto zaznaczyć, że dyrektor zakładu karnego sporządza opinię o skazanym, która ma realny wpływ na decyzję sądu.

Obowiązki skazanego w czasie trwania przerwy

Udzielając przerwy, sąd penitencjarny może - na podstawie art. 153a w zw. z przepisami o dozorze - nałożyć na skazanego obowiązki probacyjne, na przykład poddanie się leczeniu lub terapii uzależnień, powstrzymanie się od kontaktu z określonymi osobami albo informowanie o zmianie miejsca pobytu. Sąd może oddać skazanego pod dozór kuratora sądowego. Skazany jest zobowiązany przebywać pod wskazanym adresem i stawić się w zakładzie karnym najpóźniej w dniu, w którym upływa termin przerwy. Nie jest natomiast prawdą, że skazany na przerwie ma generalny obowiązek meldowania się na policji czy poszukiwania pracy - takie warunki mogą wynikać wyłącznie z konkretnych obowiązków nałożonych przez sąd w danej sprawie, a nie z samej istoty przerwy. Każde naruszenie nałożonych warunków należy traktować poważnie, bo grozi odwołaniem przerwy.

Odwołanie przerwy i powrót do zakładu karnego

Zgodnie z art. 156 k.k.w. sąd penitencjarny odwołuje przerwę w razie ustania przyczyny, dla której została udzielona, lub gdy skazany nie korzysta z przerwy zgodnie z jej celem albo rażąco narusza porządek prawny - w szczególności gdy popełnił przestępstwo lub nie wykonuje nałożonych obowiązków. Sąd może też odwołać przerwę, jeżeli okoliczności uzasadniające jej udzielenie przestały istnieć. Po odwołaniu lub upływie terminu skazany ma obowiązek wrócić do zakładu; niestawienie się w terminie może skutkować poszukiwaniem listem gończym i potraktowaniem jako bezprawne uchylanie się od kary. Czas spędzony na przerwie nie jest zaliczany na poczet kary - innymi słowy kara w tym okresie nie biegnie, a do odbycia pozostaje tyle, ile zostało w chwili rozpoczęcia przerwy.

Praktyczne wskazówki - jak zwiększyć szanse na uzyskanie przerwy

Po pierwsze, dobrze udokumentuj podstawę wniosku: przy względach zdrowotnych dołącz aktualną dokumentację medyczną, najlepiej z opinią lekarza specjalisty, a przy względach rodzinnych - konkretne dokumenty (zaświadczenia, akt zgonu, dokumenty dotyczące opieki nad dzieckiem). Po drugie, jasno wskaż, dlaczego sprawy nie da się załatwić z zakładu karnego ani odroczyć. Po trzecie, zadbaj o pozytywną opinię dyrektora zakładu - dotychczasowe zachowanie skazanego w trakcie odbywania kary ma znaczenie. W sprawach o przerwę z powodu ciężkiej choroby warto rozważyć wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza. Pomoc obrońcy bywa decydująca, zwłaszcza przy redagowaniu uzasadnienia i reprezentacji na posiedzeniu sądu penitencjarnego.