Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu infrastruktury finansowej - jakie kary grożą według polskiego prawa?

Pojęcie 'przestępstw przeciwko bezpieczeństwu infrastruktury finansowej' nie jest odrębnym rozdziałem polskiego Kodeksu karnego, lecz zbiorczym określeniem czynów, które godzą w integralność systemu finansowego: oszustw, prania pieniędzy, manipulacji na rynku kapitałowym, przestępstw komputerowych wymierzonych w banki i systemy płatnicze oraz naruszeń obowiązków zgodności (compliance). Każdy z tych czynów ma w polskim prawie własną, precyzyjną podstawę - najczęściej w Kodeksie karnym (zwłaszcza rozdziale XXXIII o przestępstwach przeciwko ochronie informacji i rozdziale XXXVI o przestępstwach przeciwko obrotowi gospodarczemu), a także w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz w ustawie o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Poniżej wyjaśniamy, jakie kary realnie grożą za poszczególne czyny, jaką odpowiedzialność ponoszą firmy oraz jakie środki ostrożności pozwalają jej uniknąć. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.

Oszustwo i oszustwo komputerowe (art. 286 i 287 k.k.)

Najczęstszym przestępstwem godzącym w infrastrukturę finansową jest oszustwo z art. 286 § 1 k.k.: kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia w błąd, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Gdy oszustwo dotyczy mienia znacznej wartości (powyżej 200 000 zł) lub mienia o szczególnym znaczeniu dla kultury, sprawca odpowiada za zbrodnię na podstawie art. 294 k.k. - kara wynosi od roku do 10 lat. Odrębnie ścigane jest oszustwo komputerowe z art. 287 k.k. (wpływanie bez upoważnienia na automatyczne przetwarzanie danych w celu osiągnięcia korzyści lub wyrządzenia szkody), zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat. To właśnie pod art. 287 k.k. kwalifikuje się m.in. manipulowanie systemami bankowości elektronicznej czy nieuprawnione przelewy.

Pranie pieniędzy (art. 299 k.k.) i obowiązki instytucji obowiązanych

Pranie pieniędzy, czyli legalizowanie środków pochodzących z czynu zabronionego, reguluje art. 299 k.k. Czyn podstawowy zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. W typie kwalifikowanym - gdy sprawca działa w porozumieniu z innymi osobami lub osiąga znaczną korzyść majątkową - grozi kara od roku do lat 10, a sąd może dodatkowo orzec grzywnę do 1080 stawek dziennych. Sąd orzeka też przepadek korzyści pochodzących z przestępstwa (art. 45 k.k.). Niezależnie od odpowiedzialności karnej, banki, firmy inwestycyjne, kantory, biura rachunkowe i inne 'instytucje obowiązane' mają obowiązki wynikające z ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML): muszą stosować środki należytej staranności wobec klienta, raportować transakcje podejrzane do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej i wstrzymywać transakcje. Naruszenie tych obowiązków grozi karami administracyjnymi sięgającymi nawet kilku milionów złotych lub dwukrotności osiągniętej korzyści.