Przestępstwa przeciwko środowisku w polskim prawie karnym

Ochrona środowiska, w tym wód i ekosystemów wodnych, jest w Polsce egzekwowana między innymi przez prawo karne. Rozdział XXII Kodeksu karnego (art. 181-188) typizuje przestępstwa przeciwko środowisku. Warto od razu zaznaczyć, że polskie prawo nie zawiera odrębnego kodeksu przestępstw morskich ani specjalnego adwokata morskiego z osobnymi uprawnieniami. Sprawca odpowiada na podstawie tych samych przepisów Kodeksu karnego, niezależnie od tego, czy zanieczyszczenie dotyczy rzeki, jeziora czy obszaru morskiego. Adwokat lub radca prawny prowadzący takie sprawy to po prostu prawnik wyspecjalizowany w prawie karnym i ochronie środowiska.

Najważniejsze przepisy: art. 181-183 Kodeksu karnego

Kary za przestępstwa środowiskowe zostały zaostrzone ustawą z 22 lipca 2022 r. o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej (Dz.U. 2022 poz. 1726). Art. 181 §1 KK penalizuje powodowanie zniszczeń w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach i przewiduje karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Art. 182 §1 KK dotyczy zanieczyszczania wody, powietrza lub powierzchni ziemi substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka albo spowodować istotne obniżenie jakości środowiska lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach; również tu grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8, a gdy czyn popełniono w związku z eksploatacją instalacji wymagającej pozwolenia (art. 182 §3) - od roku do lat 10. Art. 183 §1 KK obejmuje wbrew przepisom składowanie, usuwanie, przetwarzanie, zbieranie, unieszkodliwianie lub transport odpadów w warunkach lub w sposób mogący zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka i jest zagrożony karą pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Typy kwalifikowane i odpowiedzialność podmiotów zbiorowych

Art. 185 KK przewiduje surowsze kary, gdy następstwem czynu z art. 182, 183 lub 184 KK jest poważniejszy skutek. Jeżeli następstwem jest zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach albo ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 2 do 12 lat (art. 185 §1 i §2). Jeżeli natomiast następstwem czynu jest śmierć człowieka albo ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, kara wynosi od 3 do 20 lat pozbawienia wolności (art. 185 §3). Niezależnie od odpowiedzialności karnej osoby fizycznej, za przestępstwa środowiskowe może odpowiadać także podmiot zbiorowy (spółka) na podstawie odrębnej ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, co może wiązać się z karą pieniężną. Należy ostrożnie podchodzić do podawanych w internecie konkretnych maksymalnych kwot grzywien, ponieważ ich wysokość zależy od podstawy prawnej i okoliczności sprawy.

Jak działa prawnik w sprawie środowiskowej

Sprawy środowiskowe opierają się na opiniach biegłych: chemików, hydrologów, biologów oraz na dokumentacji pomiarowej i decyzjach administracyjnych (pozwoleniach). Prawnik analizuje, czy przekroczono normy emisji, czy sprawca działał bez wymaganych pozwoleń oraz czy zachowano łańcuch dowodowy przy pobieraniu próbek. Po stronie obrony istotne jest wykazanie braku znacznych rozmiarów szkody lub zgodności działań z posiadanymi pozwoleniami. Po stronie pokrzywdzonego lub organizacji ekologicznej prawnik może wspierać zawiadomienie o przestępstwie i dochodzenie naprawienia szkody. Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; ocena konkretnej sprawy wymaga kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym.