Obrona w sprawach o naruszenie praw własności intelektualnej w Polsce - prawo autorskie, znaki towarowe, patenty
Prawo gospodarcze i firmy · 6 min czytania · Redakcja zaufanyprawnik.pl
Zarzut naruszenia praw własności intelektualnej może dotknąć zarówno twórcę, jak i przedsiębiorcę - od bloggera oskarżonego o skopiowanie zdjęcia, przez firmę, której znak towarowy rzekomo myli się z cudzym, po producenta, któremu zarzucono użycie opatentowanego rozwiązania. W Polsce nie ma jednej 'ustawy o własności intelektualnej'; ochronę dają cztery różne reżimy: prawo autorskie, prawo własności przemysłowej (patenty, znaki, wzory), przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz Kodeks cywilny. Od 1 lipca 2020 r. większość sporów cywilnych w tej dziedzinie rozpoznają wyspecjalizowane sądy ds. własności intelektualnej. Ten artykuł wyjaśnia, na czym realnie polega obrona w polskim porządku prawnym, jakie zarzuty można podnieść i jak przygotować się do sprawy. Uwaga merytoryczna: w Polsce nie obowiązuje amerykańska koncepcja 'fair use' ani 'statutory damages' - odpowiednikiem jest instytucja dozwolonego użytku z ustawy o prawie autorskim, opisana niżej.
Jakie ustawy regulują ochronę własności intelektualnej w Polsce
Podstawą są cztery akty. Po pierwsze, ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2509) - chroni utwory (teksty, zdjęcia, muzykę, programy komputerowe, projekty). Autorskie prawa majątkowe gasną co do zasady po 70 latach od śmierci twórcy (art. 36). Po drugie, ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2023 r. poz. 1170) - reguluje patenty (ochrona 20 lat od daty zgłoszenia, art. 63), wzory użytkowe i przemysłowe oraz znaki towarowe (prawo ochronne na 10 lat z możliwością przedłużania na kolejne okresy dziesięcioletnie, art. 153). Po trzecie, ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - chroni m.in. tajemnicę przedsiębiorstwa i przeciwdziała pasożytniczemu naśladownictwu. Po czwarte, Kodeks cywilny - podstawa roszczeń o naprawienie szkody i bezpodstawne wzbogacenie. Prawo własności przemysłowej ma charakter terytorialny: polski patent czy znak chroni co do zasady na terytorium RP, a ochrona unijna lub międzynarodowa wymaga odrębnych zgłoszeń (EUIPO, EPO, WIPO).
Najczęstsze typy naruszeń - prawo autorskie, znaki, patenty
Naruszenie praw autorskich to bezprawne kopiowanie, rozpowszechnianie lub publiczne udostępnianie cudzego utworu bez zgody (licencji) - np. użycie zdjęcia z internetu na stronie firmowej, skopiowanie tekstu, udostępnianie filmu czy programu. Naruszenie prawa do znaku towarowego (art. 296 p.w.p.) polega na używaniu w obrocie oznaczenia identycznego lub podobnego do zarejestrowanego znaku w sposób mogący wprowadzić odbiorców w błąd co do pochodzenia towaru lub usługi; obejmuje to podrabianie, oznaczanie towarów cudzym logo i nieuprawnioną reklamę. Naruszenie patentu (art. 287 p.w.p.) to wytwarzanie, używanie, oferowanie lub wprowadzanie do obrotu wynalazku objętego cudzym patentem bez zgody uprawnionego. Te kategorie często się przenikają (np. podrabiany produkt narusza jednocześnie znak i wzór przemysłowy), dlatego pierwszym krokiem obrony jest precyzyjne ustalenie, jakie prawo i w jakim zakresie miało zostać naruszone.
Najczęstsze pytania
Czy w Polsce obowiązuje zasada 'fair use' znana z prawa amerykańskiego?
Nie. Polskie prawo nie zna elastycznej klauzuli fair use. Zamiast niej ustawa o prawie autorskim przewiduje zamknięty katalog przypadków dozwolonego użytku (art. 23-35), m.in. użytek osobisty i prawo cytatu. Aby legalnie skorzystać z cudzego utworu bez zgody, trzeba zmieścić się w jednej z konkretnych, ustawowo wymienionych sytuacji - ogólny argument, że użycie było 'uczciwe', nie wystarczy.
Jak mogę bronić się przed zarzutem naruszenia znaku towarowego?
Najczęstsze linie obrony to: wykazanie, że oznaczenia nie są podobne w stopniu rodzącym ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd; powołanie się na używanie własnego oznaczenia w dobrej wierze jeszcze przed zgłoszeniem cudzego znaku (używacz uprzedni); a także atak na samo prawo powoda przez wniosek do Urzędu Patentowego RP o unieważnienie lub wygaszenie znaku, np. z powodu jego nieużywania przez 5 lat (art. 169 p.w.p.).
Jak długo trwa ochrona praw autorskich, patentu i znaku towarowego?
Autorskie prawa majątkowe gasną co do zasady po 70 latach od śmierci twórcy (art. 36 ustawy o prawie autorskim). Patent chroni wynalazek przez 20 lat od daty zgłoszenia (art. 63 p.w.p.) i nie da się go przedłużyć. Prawo ochronne na znak towarowy trwa 10 lat (art. 153 p.w.p.), ale można je przedłużać na kolejne dziesięcioletnie okresy w nieskończoność, dopóki znak jest używany i opłacany.
Który sąd rozpoznaje sprawy o naruszenie własności intelektualnej?
Od 1 lipca 2020 r. sprawy cywilne z tego zakresu rozpoznają wyspecjalizowane wydziały ds. własności intelektualnej przy wybranych sądach okręgowych, a sprawy techniczne (patenty, wzory użytkowe) skupiono w Sądzie Okręgowym w Warszawie. W postępowaniach tych zwykle obowiązuje przymus zastępstwa przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego powyżej ustawowego progu wartości sporu.
Powiązane poradniki
- Ochrona prawna wynalazków biotechnologicznych w Polsce: jak działa obrona w sporach o naruszenie?
- Nielegalne używanie znaków jakości i certyfikatów – jak się bronić?
- Czym zajmuje się prawnik od przestępstw przeciwko własności przemysłowej?
- Naruszenie cudzego wzoru użytkowego — jak chronić prawo ochronne i jak się bronić przed zarzutem
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (art. 23-35, 36, 79, 115-116)
- Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (art. 63, 71, 153, 169, 287, 296, 305)
- Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji
- Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej - informacje o ochronie wynalazków i znaków towarowych
Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się ze zweryfikowanym prawnikiem.
Masz podobną sprawę?
Opisz ją — dobierzemy zweryfikowanego prawnika.
Opisz sprawę