Naruszenie cudzego wzoru użytkowego - jak chronić swoje prawa i co robi pełnomocnik?

Wzór użytkowy to jeden z tańszych i szybszych sposobów ochrony rozwiązań technicznych w Polsce. Daje uprawnionemu wyłączne prawo korzystania z rozwiązania w celach zarobkowych lub zawodowych, a gdy ktoś używa go bez zgody, prawo przewiduje konkretne roszczenia. W praktyce sprawy o naruszenie prowadzi rzecznik patentowy lub adwokat (radca prawny) wyspecjalizowany w prawie własności przemysłowej. Poniżej wyjaśniamy, czym dokładnie jest wzór użytkowy w polskim prawie, jak wygląda jego ochrona oraz jakie kroki może podjąć przedsiębiorca, którego rozwiązanie zostało skopiowane.

Czym jest wzór użytkowy w polskim prawie

Zgodnie z ustawą Prawo własności przemysłowej (art. 94 i nast.) wzorem użytkowym jest nowe i nadające się do przemysłowego stosowania rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu lub budowy przedmiotu o trwałej postaci. Na wzór użytkowy Urząd Patentowy RP udziela prawa ochronnego, potwierdzonego świadectwem ochronnym. Prawo ochronne trwa 10 lat od daty zgłoszenia w Urzędzie Patentowym (art. 95 ust. 3 p.w.p.) i obowiązuje na całym terytorium Polski. To krótszy okres niż 20-letnia ochrona patentowa, ale procedura jest prostsza, a wymogi co do poziomu wynalazczego łagodniejsze. Warto rozróżnić wzór użytkowy (rozwiązanie techniczne) od wzoru przemysłowego, który chroni postać wytworu, czyli jego wygląd zewnętrzny.

Co oznacza naruszenie prawa ochronnego

Naruszeniem jest korzystanie z cudzego wzoru użytkowego bez zgody uprawnionego w sposób zarobkowy lub zawodowy, czyli na przykład wytwarzanie, oferowanie, wprowadzanie do obrotu lub import wyrobów według chronionego rozwiązania. Zakres ochrony wyznaczają zastrzeżenia ochronne zawarte w świadectwie. Co istotne, w polskim systemie ciężar wykazania naruszenia spoczywa na uprawnionym, dlatego kluczowe jest zgromadzenie dowodów: świadectwa ochronnego, próbek wyrobów konkurenta, materiałów ofertowych i danych o sprzedaży. Roszczenia z tytułu naruszenia praw własności przemysłowej rozpoznają wyspecjalizowane sądy własności intelektualnej.

Jakie roszczenia przysługują uprawnionemu

Ustawa Prawo własności przemysłowej (art. 287 w zw. z art. 100) przewiduje, że uprawniony, którego prawo ochronne na wzór użytkowy zostało naruszone, może żądać zaniechania naruszania, usunięcia jego skutków, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a w razie zawinionego naruszenia także naprawienia szkody na zasadach ogólnych. Praktycznym pierwszym krokiem bywa wezwanie do zaniechania naruszeń (tzw. cease and desist), które często kończy spór bez procesu. Można też wystąpić o zabezpieczenie roszczeń, w tym o zakaz dalszej sprzedaży na czas postępowania. Polskie prawo nie zna amerykańskich "ustawowych odszkodowań" liczonych w dolarach - kwoty zależą od realnej szkody i uzyskanych przez naruszyciela korzyści.