Fałszowanie dokumentów i podpisu elektronicznego: kary i obrona (art. 270 KK)

Zarzut fałszowania dokumentów należy do najczęściej stawianych w sprawach przeciwko wiarygodności dokumentów, a wraz z upowszechnieniem podpisu elektronicznego, e-faktur i obiegu dokumentów w PDF granica między zwykłą pomyłką a przestępstwem bywa cienka. Podstawą odpowiedzialności jest art. 270 Kodeksu karnego, a w sprawach gospodarczych również art. 270a i 271a KK. Ten artykuł wyjaśnia, kiedy podrobienie lub przerobienie dokumentu staje się przestępstwem, jakie kary realnie grożą, jak prawo traktuje podpis elektroniczny oraz na czym polega praca obrońcy: od analizy znamion czynu, przez badanie zamiaru, po kwestionowanie opinii biegłego. Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie, bo wynik zależy od rodzaju dokumentu, zamiaru sprawcy i zebranych dowodów.

Czym jest fałszerstwo dokumentu w rozumieniu art. 270 KK

Art. 270 par. 1 Kodeksu karnego penalizuje trzy zachowania: podrobienie dokumentu, przerobienie dokumentu oraz używanie takiego dokumentu jako autentycznego, jeżeli sprawca działa w celu użycia za autentyczny. Podrobienie to stworzenie dokumentu, który ma sprawiać wrażenie, że pochodzi od innej osoby (np. nakreślenie cudzego podpisu, sporządzenie fikcyjnej umowy). Przerobienie to zmiana treści istniejącego, prawdziwego dokumentu (np. dopisanie kwoty, zmiana daty, podmiana strony w pliku). Kluczowe jest pojęcie dokumentu z art. 115 par. 14 KK: dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Dzięki tej szerokiej definicji dokumentem jest nie tylko papier, ale też plik, e-faktura, wiadomość e-mail czy zapis cyfrowy, o ile ma znaczenie prawne.

Podpis elektroniczny: kiedy jego sfałszowanie jest przestępstwem

Podpis elektroniczny w Polsce regulują przede wszystkim unijne rozporządzenie eIDAS (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014) oraz ustawa z 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej. Kwalifikowany podpis elektroniczny ma skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu (art. 25 ust. 2 eIDAS). Dlatego dokument elektroniczny opatrzony cudzym kwalifikowanym podpisem bez zgody właściciela, albo dokument, w którym sfałszowano taki podpis, jest dokumentem podrobionym lub przerobionym w rozumieniu art. 270 KK, dokładnie tak samo jak podpis na papierze. W praktyce zarzuty dotyczą m.in.: użycia cudzego profilu zaufanego lub karty z certyfikatem bez upoważnienia, manipulacji metadanymi i sumą kontrolną pliku w celu ukrycia zmian, czy podszywania się pod nadawcę podpisanej wiadomości. Samo posłużenie się skanem podpisu (wklejenie obrazka) również może wypełniać znamiona, jeśli celem było wywołanie przekonania o autentyczności dokumentu.