Organizowanie nielegalnych walk zwierząt (art. 35 ustawy o ochronie zwierząt) - kara i obrona

Organizowanie i prowadzenie walk zwierząt jest w Polsce przestępstwem, a nie tylko naganną praktyką etyczną. Podstawą odpowiedzialności karnej jest ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, a konkretnie jej art. 35, który penalizuje m.in. organizowanie walk zwierząt oraz znęcanie się nad nimi. Sprawy te mają dwa wymiary: z jednej strony oskarżyciel (prokurator albo organizacja społeczna) dąży do ukarania sprawcy i ochrony dobrostanu zwierząt, z drugiej - osoba oskarżona ma prawo do rzetelnej obrony, bo zarzut bywa stawiany w oparciu o niepewne dowody, pomówienia lub błędną kwalifikację zachowania. Ten artykuł wyjaśnia, jak polskie prawo definiuje to przestępstwo, jakie grożą kary i dodatkowe środki karne, jaką rolę odgrywają organizacje prozwierzęce w postępowaniu oraz na czym konkretnie polega praca obrońcy osoby oskarżonej o organizowanie nielegalnych walk zwierząt - od zatrzymania, przez postępowanie przygotowawcze, aż po rozprawę i apelację.

Podstawa prawna - art. 35 ustawy o ochronie zwierząt

Zakaz organizowania walk zwierząt wynika wprost z ustawy o ochronie zwierząt. Art. 9a oraz przepisy ogólne zakazują znęcania się i wykorzystywania zwierząt do walk, a art. 35 ustanawia za to odpowiedzialność karną. Zgodnie z art. 35 ust. 1 i 1a karze podlega m.in. ten, kto zabija zwierzę z naruszeniem przepisów ustawy albo znęca się nad zwierzęciem - a organizowanie i udział w walkach zwierząt traktowane jest jako kwalifikowana postać znęcania się (jest to jedna z form znęcania wymienionych w art. 6 ust. 2 ustawy). Kluczowe jest, że ustawa chroni zwierzę jako istotę zdolną do odczuwania cierpienia (art. 1 ustawy stanowi, że zwierzę nie jest rzeczą), a samo organizowanie walki jest karalne niezależnie od tego, czy konkretne zwierzę odniosło widoczne obrażenia - znamieniem jest tu samo zadawanie lub dopuszczanie do zadawania cierpienia. Obrońca w pierwszej kolejności bada, czy zachowanie klienta rzeczywiście wyczerpało znamiona czynu z art. 35, czy stanowi inny, łagodniej kwalifikowany czyn lub w ogóle nie jest przestępstwem.

Jaka grozi kara - więzienie, przepadek, zakazy i nawiązka

Po nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt (zaostrzenie sankcji obowiązujące od 2018 r.) za czyn z art. 35 ust. 1 i 1a grozi kara pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem, zagrożenie wzrasta do kary pozbawienia wolności do lat 5 (art. 35 ust. 2). Poza karą zasadniczą sąd orzeka szereg dotkliwych środków: obligatoryjny przepadek zwierzęcia, jeżeli sprawca jest jego właścicielem; może orzec zakaz posiadania wszelkich zwierząt lub określonej kategorii zwierząt na okres od roku do 15 lat; w razie popełnienia czynu w związku z wykonywaniem zawodu lub działalności - zakaz wykonywania określonego zawodu, prowadzenia działalności lub wykonywania czynności wymagających zezwolenia związanych ze zwierzętami; a także nawiązkę w wysokości od 1000 do 100 000 zł na cel związany z ochroną zwierząt (zwykle na rzecz wskazanej organizacji). Ten zestaw środków oznacza, że realne skutki skazania wykraczają daleko poza samą karę pozbawienia wolności - dlatego strategia obrony musi obejmować również minimalizację środków karnych i finansowych.

Rola organizacji prozwierzęcych w postępowaniu

Cechą charakterystyczną spraw o znęcanie się i walki zwierząt jest aktywny udział organizacji społecznych. Na podstawie art. 39 ustawy o ochronie zwierząt organizacja, której statutowym celem jest ochrona zwierząt, może - w sprawach o przestępstwa określone w ustawie - wykonywać prawa pokrzywdzonego. W praktyce oznacza to, że taka organizacja może składać zawiadomienia o podejrzeniu przestępstwa, zaskarżać postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania, a w razie skutecznego zaskarżenia umorzenia - wnieść subsydiarny akt oskarżenia (art. 55 KPK) i występować jako oskarżyciel posiłkowy. Dla obrońcy ma to dwojakie znaczenie: po pierwsze, po drugiej stronie stoi zwykle podmiot wyspecjalizowany i zdeterminowany, gromadzący własną dokumentację; po drugie, czynności organizacji (sposób zabezpieczenia zwierzęcia w trybie art. 7 ustawy o czasowym odebraniu zwierzęcia, sposób utrwalenia dowodów) podlegają kontroli pod kątem legalności i rzetelności, co bywa istotnym polem obrony.

Dowody w sprawach o walki zwierząt

Postępowania dotyczące walk zwierząt opierają się najczęściej na dowodach nieosobowych i opiniach biegłych, a nie na bezpośrednich zeznaniach. Typowy materiał to: dokumentacja weterynaryjna i opinia biegłego lekarza weterynarii co do charakteru i mechanizmu powstania obrażeń (blizny, urazy charakterystyczne dla walk), nagrania i zdjęcia (w tym z monitoringu, telefonów, mediów społecznościowych), zabezpieczony sprzęt (areny, akcesoria treningowe, środki dopingujące), dokumentacja przepływów finansowych (zakłady, opłaty wstępu) oraz zeznania świadków i informatorów. Obrona analizuje każdy z tych dowodów: czy opinia biegłego jest kategoryczna, czy tylko prawdopodobna; czy nagranie rzeczywiście przedstawia zorganizowaną walkę, a nie np. spontaniczne starcie zwierząt; czy zabezpieczenie dowodów odbyło się zgodnie z procedurą i czy nie doszło do naruszenia tajemnicy korespondencji lub bezprawnego przeszukania. Wykazanie, że materiał dowodowy nie pozwala na pewne przypisanie sprawstwa lub zamiaru, jest często kluczem do uniewinnienia lub umorzenia.

Linia obrony - na czym opiera się obrońca

Obrona w sprawach z art. 35 ustawy o ochronie zwierząt koncentruje się na podważaniu znamion czynu, strony podmiotowej oraz wartości dowodów. Typowe kierunki to: (1) kwestionowanie znamion - wykazanie, że klient nie organizował ani nie prowadził walki, lecz np. był przypadkowym obserwatorem, albo że dane zdarzenie nie było 'walką' w rozumieniu ustawy; (2) podważanie zamiaru - znęcanie się i organizowanie walk to przestępstwa umyślne, więc istotne jest wykazanie braku świadomości lub woli zadawania cierpienia; (3) badanie legalności czynności organów i organizacji (przeszukanie, odebranie zwierzęcia, sposób pozyskania nagrań); (4) kwestionowanie opinii biegłych przez wnioski o opinię uzupełniającą lub o powołanie innego biegłego; (5) podnoszenie okoliczności łagodzących oraz wniosek o nadzwyczajne złagodzenie kary (art. 60 KK), warunkowe zawieszenie wykonania kary (art. 69 KK) lub warunkowe umorzenie postępowania (art. 66 KK), jeżeli pozwalają na to okoliczności i niekaralność sprawcy; (6) w odpowiednich sprawach - dobrowolne poddanie się karze (art. 387 KPK), gdy negocjacje pozwalają ograniczyć karę i środki karne, co leży w interesie klienta.

Prawa zatrzymanego i oskarżonego w postępowaniu

Osobie zatrzymanej i oskarżonej w sprawie o organizowanie walk zwierząt przysługują pełne gwarancje procesowe wynikające z Kodeksu postępowania karnego. Najważniejsze to: prawo do odmowy składania wyjaśnień i odmowy odpowiedzi na pytania bez negatywnych skutków procesowych (art. 175 KPK), prawo do obrońcy, w tym z urzędu, gdy oskarżonego nie stać na obrońcę (art. 78 KPK), prawo do zaskarżenia zatrzymania zażaleniem do sądu (art. 246 KPK) oraz prawo do tłumacza (art. 72 KPK). Obowiązuje domniemanie niewinności (art. 5 § 1 KPK), a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego (art. 5 § 2 KPK). Praktyczne zalecenia: nie składaj wyjaśnień bez obecności obrońcy, nie podpisuj protokołów, których nie rozumiesz, żądaj kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym i zadbaj o zabezpieczenie dowodów świadczących na twoją korzyść (np. dokumentacji weterynaryjnej zwierzęcia, świadków obecnych na miejscu).

Konsekwencje skazania i współpraca z obrońcą

Skazanie za przestępstwo z art. 35 ustawy o ochronie zwierząt skutkuje wpisem do Krajowego Rejestru Karnego, co utrudnia wykonywanie wielu zawodów wymagających niekaralności, a w połączeniu z przepadkiem zwierząt, zakazem ich posiadania i nawiązką do 100 000 zł oznacza realne, długotrwałe obciążenie. Dlatego sprawy te wymagają obrońcy z doświadczeniem w prawie karnym, znającego specyfikę przestępstw przeciwko zwierzętom oraz interakcję ustawy o ochronie zwierząt z Kodeksem karnym i Kodeksem postępowania karnego. Dobry obrońca: od początku ocenia zasadność i kwalifikację zarzutu, dobiera i zgłasza wnioski dowodowe (kontropinie biegłych, świadkowie, oględziny), reaguje na czynności prokuratora i organizacji prozwierzęcej oraz reprezentuje klienta na każdym etapie. Termin na wniesienie apelacji to 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem, po uprzednim złożeniu - w terminie 7 dni od ogłoszenia wyroku - wniosku o jego uzasadnienie (art. 422 i 445 KPK). Honorarium ustala się indywidualnie i nie może być uzależnione wyłącznie od wyniku sprawy (zakaz pactum de quota litis).