Znęcanie się nad zwierzętami (art. 35 ustawy o ochronie zwierząt) - kary, dowody, rola adwokata

Znęcanie się nad zwierzętami to w Polsce przestępstwo, nie tylko kwestia moralna. Ochronę zwierząt reguluje ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, która już w art. 1 ust. 1 stanowi, że zwierzę jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą, a człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę. Sprawy karne z tego zakresu mają dwa oblicza: po jednej stronie stoi osoba oskarżona o znęcanie, która ma prawo do obrony, po drugiej pokrzywdzeni i organizacje społeczne, które chcą doprowadzić do ukarania sprawcy. W tym artykule wyjaśniamy, jak polskie prawo definiuje znęcanie, jakie grożą kary, jak gromadzić dowody i jaką rolę odgrywa adwokat zarówno w obronie, jak i przy reprezentacji strony pokrzywdzonej. Korygujemy też częsty błąd: w polskim systemie nie istnieje instytucja prywatnego prokuratora w stylu anglosaskim, a zasady udziału obywateli i organizacji w procesie wynikają z Kodeksu postępowania karnego.

Co prawo uznaje za znęcanie się nad zwierzęciem

Definicję znęcania zawiera art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt. Przez znęcanie rozumie się zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień, a ustawa wymienia przykładowo: bicie narzędziami twardymi i ostrymi, przeciążanie zwierząt, transport w niewłaściwych warunkach, utrzymywanie w niewłaściwych warunkach bytowania (w tym w nadmiernym zagęszczeniu), porzucanie zwierzęcia przez właściciela, używanie do pracy lub zawodów zwierząt chorych, złośliwe straszenie lub drażnienie, a także stosowanie okrutnych metod w hodowli. Ważne, że katalog jest otwarty - sąd może uznać za znęcanie również inne zachowania powodujące ból i cierpienie. Art. 6 ust. 1 i 1a zakazuje ponadto zabijania zwierząt poza wyjątkami przewidzianymi w ustawie (np. ubój zgodny z przepisami, uśpienie z konieczności). W praktyce kluczowe jest wykazanie, że zwierzę cierpiało oraz że sprawca działał umyślnie albo świadomie godził się na cierpienie - dla bytu przestępstwa wystarczy zamiar ewentualny.

Kary za znęcanie - co naprawdę grozi sprawcy

Sankcje określa art. 35 ustawy o ochronie zwierząt. Za zabicie zwierzęcia z naruszeniem przepisów oraz za znęcanie się nad zwierzęciem grozi kara pozbawienia wolności do lat 3 (art. 35 ust. 1 i 1a). Jeżeli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem, czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 35 ust. 2). Pojawiające się czasem informacje o karze do 5 lat za znęcanie zwykłe są nieścisłe - górna granica 5 lat dotyczy właśnie typu kwalifikowanego ze szczególnym okrucieństwem. Sąd obligatoryjnie orzeka też środki dodatkowe: nawiązkę w wysokości od 1 000 do 100 000 zł na cel związany z ochroną zwierząt (art. 35 ust. 5) oraz, w razie skazania, może orzec zakaz posiadania wszelkich zwierząt albo określonej kategorii zwierząt (art. 35 ust. 3a-4). Zakaz ten orzeka się na okres od roku do 15 lat, a przy szczególnym okrucieństwie jest on obligatoryjny. Możliwe jest również orzeczenie zakazu wykonywania zawodu lub działalności związanej ze zwierzętami oraz przepadku zwierzęcia.