Przestępstwa przeciwko zwierzętom - kary z art. 35 ustawy i rola adwokata

Przestępstwa przeciwko zwierzętom to obszar prawa karnego, który w ostatnich latach zyskał na znaczeniu, a kary za nie zostały zaostrzone. Podstawą odpowiedzialności jest ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, której art. 35 penalizuje bezprawne zabijanie zwierząt oraz znęcanie się nad nimi. Adwokat specjalizujący się w tej dziedzinie działa po obu stronach: reprezentuje pokrzywdzone organizacje i osoby zgłaszające okrucieństwo, ale także broni osób, którym postawiono zarzuty - często w sprawach spornych co do faktów. Poniżej wyjaśniamy, jakie czyny są karalne, jakie sankcje grożą sprawcom, jak zgłosić podejrzenie znęcania i na czym polega realna pomoc prawnika. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.

Co jest przestępstwem - znęcanie i bezprawne zabicie zwierzęcia

Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt karalne jest zabicie, uśmiercenie zwierzęcia albo dokonanie jego uboju z naruszeniem przepisów ustawy (m.in. art. 6 ust. 1, art. 33 oraz art. 34). Z kolei art. 35 ust. 1a penalizuje znęcanie się nad zwierzęciem. Sama ustawa w art. 6 ust. 2 zawiera otwarty katalog przykładów znęcania - należą do niego m.in.: bicie zwierząt, ich okaleczanie, używanie do pracy lub testów w sposób powodujący ból, głodzenie i odmawianie pokarmu lub wody przez dłuższy czas, utrzymywanie w niewłaściwych warunkach bytowania (w tym w stanie rażącego zaniedbania), porzucanie zwierzęcia przez właściciela, a także trzymanie psów na uwięzi powyżej dozwolonego czasu i w zbyt krótkim łańcuchu. Znęcaniem jest zarówno działanie, jak i zaniechanie - np. niezapewnienie choremu zwierzęciu pomocy weterynaryjnej. Kluczowe jest to, że przepis chroni zwierzę jako istotę zdolną do odczuwania cierpienia, a nie jedynie jako mienie właściciela.

Jakie kary grożą za przestępstwa przeciwko zwierzętom

Za bezprawne zabicie zwierzęcia (art. 35 ust. 1) oraz za znęcanie się nad nim (art. 35 ust. 1a) grozi kara pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli sprawca działał ze szczególnym okrucieństwem, art. 35 ust. 2 przewiduje surowszą karę - pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Szczególne okrucieństwo to działanie wyjątkowo drastyczne, zadające zwierzęciu cierpienia wykraczające poza to, co konieczne do osiągnięcia celu sprawcy (np. zadawanie powolnej, długotrwałej śmierci). Były to istotne zaostrzenia względem wcześniejszego stanu prawnego, w którym górne granice kar były niższe - dziś prawo traktuje te czyny znacznie poważniej. Co istotne, są to przestępstwa ścigane z urzędu, więc postępowanie toczy się niezależnie od woli właściciela zwierzęcia.

Nawiązka, przepadek zwierzęcia i zakazy

Sankcje za przestępstwa przeciwko zwierzętom nie ograniczają się do kary pozbawienia wolności. W razie skazania sąd obligatoryjnie orzeka nawiązkę w wysokości od 1 000 do 100 000 zł na wskazany cel związany z ochroną zwierząt (art. 35 ust. 5). Sąd może też orzec przepadek zwierzęcia, jeżeli sprawca jest jego właścicielem (art. 35 ust. 3). Bardzo dotkliwą konsekwencją jest zakaz posiadania wszelkich zwierząt lub określonej ich kategorii - przy skazaniu z art. 35 ust. 1, 1a lub 2 sąd może go orzec, a w przypadku działania ze szczególnym okrucieństwem orzeczenie zakazu jest obowiązkowe (art. 35 ust. 3a i 3b). Możliwe jest również orzeczenie zakazu wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności związanej ze zwierzętami (art. 35 ust. 4 i 4a). Zakazy te orzeka się na okres od roku do 15 lat (art. 35 ust. 4b). Nawet przy warunkowym umorzeniu postępowania sąd może nałożyć zakaz posiadania zwierzęcia na okres do 2 lat (art. 35 ust. 6).

Jak zgłosić podejrzenie znęcania się nad zwierzęciem

Każdy, kto jest świadkiem znęcania się nad zwierzęciem, może i powinien zareagować. Zgłoszenia można dokonać na Policję (tel. 112 lub 997) albo do prokuratury - jako zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 35 ustawy o ochronie zwierząt. W sytuacjach pilnych, gdy zdrowie lub życie zwierzęcia jest bezpośrednio zagrożone, art. 7 ust. 3 ustawy pozwala na czasowe odebranie zwierzęcia przez upoważnionego przedstawiciela organizacji społecznej, której statutowym celem jest ochrona zwierząt, z powiadomieniem wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, który wydaje następnie decyzję administracyjną. Warto: opisać szczegółowo zaobserwowane fakty, zabezpieczyć dowody (zdjęcia, nagrania, dane świadków) oraz wskazać dokładną lokalizację. Im konkretniejsze zgłoszenie, tym sprawniejsza interwencja. Można też skontaktować się z lokalną organizacją prozwierzęcą lub gminnym strażnikiem - inspektorem ds. ochrony zwierząt.

Rola adwokata po stronie pokrzywdzonego i organizacji

Organizacje społeczne, których statutowym celem jest ochrona zwierząt, mają w sprawach z art. 35 szczególne uprawnienia procesowe. Zgodnie z art. 39 ustawy o ochronie zwierząt taka organizacja może działać w postępowaniu karnym jako oskarżyciel posiłkowy, a także korzystać z uprawnień pokrzywdzonego na etapie postępowania przygotowawczego. Adwokat reprezentujący organizację lub osobę zgłaszającą pomaga prawidłowo sformułować zawiadomienie o przestępstwie, gromadzić i zabezpieczać materiał dowodowy, składać wnioski dowodowe (np. o opinię lekarza weterynarii co do stanu zwierzęcia i przyczyn cierpienia), a także aktywnie uczestniczyć w rozprawie, popierać akt oskarżenia i wnioskować o orzeczenie nawiązki, przepadku oraz zakazów. Skuteczne zaangażowanie pełnomocnika zwiększa szansę, że sprawa nie zostanie umorzona przedwcześnie i że sąd zastosuje pełny katalog środków przewidzianych w ustawie.

Rola obrońcy osoby oskarżonej

Nie każde oskarżenie o znęcanie się nad zwierzęciem jest zasadne - zdarzają się sprawy oparte na nieporozumieniu, błędnej ocenie warunków utrzymania zwierzęcia czy konfliktach sąsiedzkich. Obrońca w takiej sprawie analizuje przede wszystkim, czy zachowanie oskarżonego rzeczywiście wyczerpuje znamiona znęcania w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy, czy doszło do realnego cierpienia zwierzęcia i czy sprawca działał umyślnie (znęcanie jest przestępstwem umyślnym). Linie obrony mogą obejmować: wykazanie, że warunki bytowe, choć dalekie od ideału, nie powodowały cierpienia w stopniu wymaganym przez ustawę; podważenie wiarygodności lub kompletności dowodów (w tym opinii i dokumentacji); wskazanie na działanie w stanie wyższej konieczności (np. uśmiercenie cierpiącego, nieuleczalnie chorego zwierzęcia zgodnie z przepisami). Oskarżonego chroni domniemanie niewinności oraz nakaz rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości na jego korzyść (art. 5 k.p.k.).

Kiedy i jak skorzystać z pomocy prawnika

Z pomocy adwokata warto skorzystać możliwie wcześnie - niezależnie od tego, czy jesteś osobą zgłaszającą okrucieństwo, działaczem organizacji, czy osobą, której postawiono zarzuty. Po stronie zgłaszającego prawnik pomoże nadać sprawie właściwy bieg i nie dopuścić do jej bagatelizowania; po stronie oskarżonego - obrać linię obrony jeszcze przed pierwszym przesłuchaniem i uniknąć wypowiedzi, które mogłyby zaszkodzić. W obu przypadkach kluczowe jest szybkie zabezpieczenie dowodów: dokumentacji weterynaryjnej, zdjęć, nagrań, danych świadków oraz dokumentów potwierdzających warunki utrzymania zwierzęcia. Dobierając pełnomocnika lub obrońcę, warto zwrócić uwagę na doświadczenie w sprawach z zakresu ochrony zwierząt, ponieważ łączą one prawo karne z przepisami administracyjnymi i specyfiką dowodową (opinie weterynaryjne, oględziny miejsca).