Obrona w sprawach narkotykowych: posiadanie i produkcja – co grozi i jak działa obrońca

Zarzut z zakresu narkotyków – czy to posiadanie kilku gramów, czy wytwarzanie substancji – to dla większości ludzi sytuacja całkowicie nowa i przytłaczająca. Warto od razu rozwiać podstawowe nieporozumienie: w Polsce przestępstwa narkotykowe nie są regulowane w Kodeksie karnym, lecz w odrębnej ustawie z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. To w niej znajdują się przepisy o posiadaniu (art. 62), wytwarzaniu i przetwarzaniu (art. 53), wprowadzaniu do obrotu (art. 56) czy udzielaniu narkotyku innej osobie (art. 58–59). Skuteczna obrona zaczyna się od prawidłowej kwalifikacji czynu – inny przepis i inne zagrożenie karą dotyczy osoby, która ma przy sobie marihuanę na własny użytek, a inny tej, która prowadzi uprawę lub laboratorium. Dobry obrońca ustala to na samym początku, bo od kwalifikacji zależy cała linia obrony oraz realne ryzyko, jakie ponosi oskarżony.

Posiadanie narkotyków – art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, kto wbrew przepisom ustawy posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli przedmiotem czynu jest znaczna ilość narkotyków (art. 62 ust. 2), zagrożenie rośnie do kary od roku do 10 lat pozbawienia wolności. Z kolei w wypadku mniejszej wagi (art. 62 ust. 3) grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Ustawa nie definiuje sztywnej granicy gramowej dla pojęć takich jak znaczna ilość czy mniejsza waga – oceny dokonuje sąd, biorąc pod uwagę rodzaj i ilość substancji, liczbę porcji oraz okoliczności posiadania. W praktyce orzeczniczej za znaczną ilość uznaje się ilość pozwalającą odurzyć kilkadziesiąt lub więcej osób. Już na tym etapie obrońca może kwestionować, czy ujawniona ilość rzeczywiście uzasadnia surowszą kwalifikację z ust. 2.

Umorzenie postępowania przy niewielkiej ilości – art. 62a

Najważniejszym narzędziem obrony przy drobnym posiadaniu jest art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (uwaga: to przepis tej ustawy, a nie Kodeksu karnego, jak błędnie podają niektóre poradniki). Pozwala on prokuratorowi umorzyć postępowanie jeszcze przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeżeli spełnione są łącznie trzy warunki: przedmiotem czynu jest nieznaczna ilość środków, są one przeznaczone na własny użytek sprawcy, a orzeczenie kary wobec sprawcy byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu oraz stopień jego społecznej szkodliwości. To realna szansa na zakończenie sprawy bez wyroku i bez wpisu do Krajowego Rejestru Karnego. Rolą obrońcy jest zebranie i przedstawienie prokuratorowi argumentów: niewielka ilość, brak zamiaru dystrybucji, niekaralność, ustabilizowana sytuacja życiowa, ewentualne podjęcie terapii.