Jaki jest okres przedawnienia do egzekwowania grzywny?

Grzywna orzeczona prawomocnym wyrokiem nie może być egzekwowana w nieskończoność. Polskie prawo przewiduje instytucję przedawnienia wykonania kary, która po upływie określonego czasu uniemożliwia ściągnięcie grzywny, nawet jeśli skazany jej nie zapłacił. Inne terminy obowiązują przy grzywnie orzeczonej za przestępstwo, a inne za wykroczenie. W skrócie: wykonanie grzywny za przestępstwo przedawnia się z upływem 10 lat od uprawomocnienia się wyroku (art. 103 § 1 pkt 3 Kodeksu karnego), a grzywny za wykroczenie po 3 latach od uprawomocnienia (art. 45 § 3 Kodeksu wykroczeń). To jednak punkt wyjścia, bo bieg tego terminu może się zawiesić, a przy nieuiszczonej grzywnie sąd może wcześniej zamienić ją na inną karę. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny obejmuje przepisy obowiązujące po reformie Kodeksu karnego z 7 lipca 2022 r. (która weszła w życie 1 października 2023 r.). W konkretnej sprawie – zwłaszcza gdy w grę wchodzi zamiana grzywny na karę zastępczą lub liczenie terminów – warto skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym.

Przedawnienie wykonania grzywny za przestępstwo – 10 lat

Termin przedawnienia wykonania kary reguluje art. 103 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 103 § 1 nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło lat: - 30 – w razie skazania na karę pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat albo karę surowszą, - 15 – w razie skazania na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat, - 10 – w razie skazania na inną karę. Grzywna jest „inną karą" w rozumieniu pkt 3, dlatego jej wykonanie przedawnia się z upływem 10 lat od dnia, w którym wyrok stał się prawomocny. Ten sam 10-letni termin – na mocy art. 103 § 2 KK – stosuje się odpowiednio do środków karnych, środków kompensacyjnych oraz przepadku. Warto zwrócić uwagę, że termin liczy się od uprawomocnienia się wyroku, a nie od jego ogłoszenia czy od daty popełnienia czynu. To odrębna instytucja od przedawnienia karalności (które dotyczy możliwości skazania sprawcy). Reforma Kodeksu karnego z 2022 r. zmieniła m.in. przepisy o przedawnieniu karalności, ale nie zmieniła struktury i terminów z art. 103 KK dotyczących wykonania kary grzywny.

Grzywna za wykroczenie – krótszy, 3-letni termin

Jeżeli grzywna została orzeczona za wykroczenie (np. mandatowo nieopłacona, a następnie ukarana wyrokiem nakazowym albo w postępowaniu przed sądem), obowiązują znacznie krótsze terminy z Kodeksu wykroczeń. Zgodnie z art. 45 § 3 Kodeksu wykroczeń orzeczona kara lub środek karny nie podlega wykonaniu, jeżeli od daty uprawomocnienia się rozstrzygnięcia upłynęły 3 lata. Oznacza to, że grzywna za wykroczenie przedawnia się – co do jej wykonania – po 3 latach od uprawomocnienia. Ten krótszy termin to częsta przyczyna, dla której nieopłacone grzywny za drobne wykroczenia (np. drogowe) po kilku latach przestają być egzekwowalne. Trzeba jednak pamiętać, że dopóki termin biegnie, sąd i komornik mogą prowadzić egzekucję, a sam upływ czasu nie następuje automatycznie „w tle" – w razie wątpliwości warto sprawdzić stan sprawy wykonawczej w sądzie, który wydał orzeczenie.