Sprawy o narkotyki i dopalacze - co warto wiedzieć o obronie?

Sprawy dotyczące narkotyków i tzw. dopalaczy (nowych substancji psychoaktywnych) należą do najczęstszych postępowań karnych w Polsce. Podstawą prawną nie jest Kodeks karny, lecz ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. To w niej opisane są poszczególne czyny - od posiadania, przez udzielanie i wprowadzanie do obrotu, aż po wytwarzanie i przemyt - oraz grożące za nie kary. Zrozumienie, z którego przepisu postawiono zarzut, jest punktem wyjścia do każdej obrony.

Kluczowe przepisy ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Najistotniejsze typy czynów zabronionych opisują art. 53-64 ustawy. Art. 53 dotyczy nielegalnego wytwarzania, przetwarzania lub przerabiania środków odurzających i substancji psychotropowych. Art. 55 odnosi się do przywozu, wywozu i wewnątrzwspólnotowego nabycia lub dostawy (przemyt). Art. 56 obejmuje wprowadzanie do obrotu, a art. 58 i 59 - udzielanie narkotyków innym osobom (przy czym art. 59 dotyczy działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej). Najczęściej stawiany zarzut to posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych z art. 62 - zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3, a w przypadku znacznej ilości - karą znacznie surowszą. Kary zależą więc nie tylko od rodzaju czynu, ale i od ilości oraz okoliczności.

Posiadanie na własny użytek i umorzenie z art. 62a

Szczególnie ważny dla osób zatrzymanych z niewielką ilością narkotyku jest art. 62a ustawy. Pozwala on prokuratorowi umorzyć postępowanie jeszcze przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeżeli przedmiotem czynu jest nieznaczna ilość środków przeznaczonych na własny użytek sprawcy, a orzeczenie kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu oraz stopień jego społecznej szkodliwości. To nie jest automatyczna bezkarność - ocena "nieznacznej ilości" i "własnego użytku" należy do organu i bywa sporna, dlatego właściwe przedstawienie okoliczności przez obrońcę może realnie wpłynąć na wynik.

Rola adwokata i pierwsze kroki po zatrzymaniu

Po zatrzymaniu kluczowe jest skorzystanie z prawa do obrony. Zatrzymany ma prawo do milczenia (nie ma obowiązku dostarczania dowodów przeciwko sobie), prawo do informacji o przyczynie zatrzymania oraz prawo do kontaktu z adwokatem. Wczesny udział obrońcy pozwala ocenić legalność czynności (przeszukania, zabezpieczenia substancji, badań), prawidłowość opinii biegłego z zakresu chemii oraz zasadność kwalifikacji prawnej. W sprawach nieletnich obowiązują odrębne zasady wynikające z ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Obrońca może też dążyć do złagodzenia odpowiedzialności, na przykład poprzez wykazanie przeznaczenia substancji na własny użytek lub kwestionowanie wyników analizy.