Nielegalne posiadanie i obrót materiałami promieniotwórczymi - jak działa obrońca?

Nielegalne posiadanie, wytwarzanie i obrót materiałami jądrowymi oraz źródłami promieniotwórczymi to przestępstwa zagrażające bezpieczeństwu powszechnemu. W Polsce odpowiedzialność karną za takie czyny przewiduje Kodeks karny, a szczegółowe obowiązki dotyczące postępowania z materiałami promieniotwórczymi reguluje ustawa Prawo atomowe. Sprawy te są skomplikowane dowodowo, bo wymagają opinii biegłych z zakresu ochrony radiologicznej, dlatego rola obrońcy zaczyna się już na etapie pierwszych czynności organów ścigania.

Podstawy prawne w Polsce

Sprowadzenie niebezpieczeństwa powszechnego związanego z uwolnieniem energii jądrowej lub promieniowania jonizującego jest karalne na podstawie art. 171 oraz przepisów rozdziału XX Kodeksu karnego (przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu). Posiadanie, przechowywanie, przewóz i obrót materiałami jądrowymi oraz źródłami promieniotwórczymi wymaga zezwoleń wydawanych przez Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki na podstawie ustawy z 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe. Działanie bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom może rodzić odpowiedzialność karną i administracyjną. Na poziomie międzynarodowym standardy w tym zakresie wyznacza Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA).

Rola adwokata na etapie postępowania

Obrońca już podczas pierwszej konsultacji ocenia, jakie czyny zarzucono klientowi i czy organy ścigania dysponują dowodami spełniającymi standardy procesowe. Sprawdza legalność przeszukania i zatrzymania rzeczy - dowody uzyskane z naruszeniem przepisów mogą zostać zakwestionowane. Współpracuje z biegłymi z zakresu fizyki jądrowej i ochrony radiologicznej, którzy oceniają rzeczywisty charakter zabezpieczonych materiałów i poziom zagrożenia. Linia obrony może opierać się na braku zamiaru, błędzie co do charakteru substancji albo na wykazaniu, że klient działał w granicach posiadanego zezwolenia.

Prawa zatrzymanego i przebieg sprawy

Osoba zatrzymana ma prawo do milczenia, do niezwłocznego kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym oraz do informacji o przyczynach zatrzymania (art. 244-245 k.p.k.). Nie ma obowiązku składania wyjaśnień ani dostarczania dowodów na swoją niekorzyść. Postępowania dotyczące materiałów promieniotwórczych bywają długotrwałe ze względu na konieczność powołania biegłych i analiz laboratoryjnych. Od wyroku skazującego przysługuje apelacja w terminie 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem.