Fałszowanie i nielegalny obrót żywnością: jaka grozi odpowiedzialność i jak broni prawnik?

Nielegalny obrót żywnością obejmuje przede wszystkim wprowadzanie do obrotu środków spożywczych zafałszowanych (np. z fałszywym oznakowaniem składu lub pochodzenia), zepsutych albo szkodliwych dla zdrowia. W Polsce odpowiedzialność za takie czyny przewiduje ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, a w cięższych przypadkach – Kodeks karny. Prawnik wspiera przedsiębiorcę dwojako: zapobiegawczo, budując system zgodności z przepisami sanitarnymi i znakowania, oraz reaktywnie, reprezentując go w postępowaniu kontrolnym, administracyjnym i karnym.

Jakie kary grożą za fałszowanie i wprowadzanie szkodliwej żywności

Za produkcję lub wprowadzenie do obrotu środka spożywczego zepsutego albo zafałszowanego grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku; jeśli czyn dotyczy żywności o znacznej wartości – od 6 miesięcy do 3 lat (art. 97 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia). Za produkcję lub wprowadzenie do obrotu powszechnie spożywanej żywności szkodliwej dla zdrowia lub życia grozi do 2 lat, a w przypadku żywności specjalnego przeznaczenia, suplementów diety lub nowej żywności – do 3 lat (art. 96 tej ustawy). Gdy działanie sprowadza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób, w grę wchodzi też surowszy art. 165 Kodeksu karnego. Niezależnie od kary karnej organy mogą nakładać administracyjne kary pieniężne i wycofywać produkty z rynku.

Kto kontroluje rynek żywności i jak wygląda postępowanie

Nad bezpieczeństwem żywności czuwają w Polsce Państwowa Inspekcja Sanitarna (Sanepid), Inspekcja Weterynaryjna oraz Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Działają one w ramach unijnych zasad rozporządzenia (WE) nr 178/2002, które wprowadza m.in. obowiązek identyfikowalności (śledzenia pochodzenia) produktu na każdym etapie. Kontrola może zakończyć się decyzją administracyjną (np. nakazem wycofania, karą pieniężną), a w razie podejrzenia przestępstwa – zawiadomieniem prokuratury. Na tym etapie rola prawnika polega na ocenie legalności kontroli, weryfikacji dowodów i wyników badań laboratoryjnych oraz reprezentowaniu przedsiębiorcy przed organem.

Jak prawnik pomaga przedsiębiorcy z branży spożywczej

Skuteczna obrona zaczyna się przed kontrolą. Prawnik pomaga wdrożyć procedury HACCP, zgodne znakowanie (informacja o składzie, alergenach, kraju pochodzenia zgodnie z rozporządzeniem UE nr 1169/2011) oraz audyty wewnętrzne, które ograniczają ryzyko zarzutu. W postępowaniu karnym lub administracyjnym analizuje, czy zarzut ma podstawę w konkretnym przepisie, kwestionuje rzetelność pobrania i badania próbek, wskazuje na brak winy umyślnej (część czynów żywnościowych można popełnić tylko umyślnie) i negocjuje warunki zakończenia sprawy. Celem jest ograniczenie odpowiedzialności do rzeczywistego zakresu naruszenia i ochrona reputacji firmy.