Phishing i oszustwa internetowe - co grozi sprawcy i jak pomaga prawnik?

Phishing i oszustwa internetowe to nie pojedyncze przestępstwo, lecz cała grupa czynów ściganych na gruncie polskiego Kodeksu karnego. Prawnik pomaga zarówno ofierze - w dochodzeniu naprawienia szkody i odzyskaniu środków - jak i osobie niesłusznie oskarżonej, której grozi odpowiedzialność karna. Poniżej wyjaśniamy, jakie przepisy mają tu zastosowanie i czego realnie można oczekiwać od pomocy prawnej.

Jakie przepisy regulują phishing i oszustwa w sieci

Klasyczne wyłudzenie pieniędzy poprzez wprowadzenie w błąd to oszustwo z art. 286 Kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Gdy sprawca działa na danych informatycznych - np. modyfikując zapis lub wpływając na automatyczne przetwarzanie danych w celu osiągnięcia korzyści majątkowej - zastosowanie ma oszustwo komputerowe z art. 287 KK. Sam phishing, czyli podszywanie się i wyłudzanie loginów i haseł, łączy się zwykle z bezprawnym uzyskaniem dostępu do informacji (art. 267 KK). Jeżeli sprawca podszywa się pod inną osobę, wykorzystując jej dane lub wizerunek, w grę wchodzi art. 190a par. 2 KK (kradzież tożsamości). Przy poważnych wyłudzeniach często dochodzi też do prania pieniędzy (art. 299 KK).

Jak prawnik wspiera ofiarę oszustwa

Ofiara powinna jak najszybciej zawiadomić o przestępstwie organy ścigania - policję lub prokuraturę - oraz zgłosić sprawę w banku. Prawnik pomaga sporządzić zawiadomienie, zebrać dowody (nagłówki e-maili, zrzuty ekranu, potwierdzenia przelewów) i sformułować wniosek o naprawienie szkody w postępowaniu karnym. Równolegle można dochodzić roszczeń w postępowaniu cywilnym. W przypadku nieautoryzowanych transakcji płatniczych istotne są przepisy ustawy o usługach płatniczych, które co do zasady nakładają na dostawcę usług płatniczych obowiązek zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji - z wyjątkami dotyczącymi rażącego niedbalstwa użytkownika. To, czy bank zwróci środki, zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Obrona osoby oskarżonej i środki zapobiegawcze

Osoba, której postawiono zarzuty oszustwa, ma prawo do obrony - obrońca analizuje materiał dowodowy, ocenia, czy zachowanie wypełnia znamiona czynu (w tym zamiar oszukańczy), i może kwestionować dowody. Niesłuszne oskarżenie zdarza się np. przy tzw. słupach, czyli osobach nieświadomie udostępniających konto. Po stronie profilaktyki kluczowe jest stosowanie silnych, unikalnych haseł, uwierzytelniania dwuskładnikowego oraz nieklikanie w podejrzane linki. Naruszenie danych osobowych przy okazji ataku może rodzić odrębne obowiązki na gruncie RODO, w tym zgłoszenie do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.