Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów - co robi adwokat?

Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów uregulowane są w rozdziale XXXIV Kodeksu karnego (art. 270-277). Godzą one w zaufanie do dokumentów jako środka dowodowego i obrotu prawnego. Adwokat lub radca prawny w takich sprawach analizuje akta, ocenia, czy w ogóle doszło do wyczerpania znamion czynu, i buduje linię obrony - najczęściej wokół braku zamiaru albo braku znaczenia prawnego dokumentu. Kluczowe jest precyzyjne ustalenie, który przepis miałby mieć zastosowanie, bo poszczególne typy różnią się znacznie zagrożeniem karą.

Najważniejsze typy przestępstw dokumentowych

Podrobienie lub przerobienie dokumentu w celu użycia za autentyczny, a także posługiwanie się takim dokumentem, to fałsz materialny z art. 270 § 1 KK. Poświadczenie nieprawdy przez osobę uprawnioną do wystawienia dokumentu (np. urzędnika), co do okoliczności mającej znaczenie prawne, to fałsz intelektualny z art. 271 § 1 KK. Odrębne przepisy dotyczą fałszowania faktur, w tym faktur na kwoty dużej i wielkiej wartości (art. 271a i 277a KK). Wyłudzenie poświadczenia nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd uprawnionego organu reguluje art. 272 KK.

Jakie kary grożą za fałszowanie dokumentów

Za fałsz materialny z art. 270 § 1 KK grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wypadku mniejszej wagi (art. 270 § 2a) kara jest łagodniejsza, a samo przygotowanie do fałszerstwa (art. 270 § 3) zagrożone jest grzywną, ograniczeniem wolności lub pozbawieniem wolności do lat 2. Poświadczenie nieprawdy z art. 271 § 1 KK podlega karze od 3 miesięcy do 5 lat, a gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej (art. 271 § 3) - od 6 miesięcy do 8 lat. Najsurowiej karane jest fałszowanie faktur wielkiej wartości (art. 277a), gdzie zagrożenie sięga 25 lat pozbawienia wolności.

Strategie obrony

Większość przestępstw dokumentowych ma charakter umyślny, a część wymaga szczególnego zamiaru (np. działania w celu użycia dokumentu za autentyczny). Obrona koncentruje się więc na wykazaniu braku zamiaru, błędu co do okoliczności czynu albo na tym, że pismo nie jest dokumentem w rozumieniu prawa karnego lub nie dotyczy okoliczności mającej znaczenie prawne. Skuteczne bywa też podważanie sposobu zabezpieczenia dowodów oraz - w razie potrzeby - powołanie biegłego z zakresu badań dokumentów (analiza pisma, zabezpieczeń, datowania). Adwokat ocenia również możliwość zakwestionowania autentyczności opinii i prawidłowości czynności procesowych.