Adwokat od przestępstw przeciwko prawom własności - kiedy go potrzebujesz?

Pojęcie "przestępstw przeciwko prawom własności" obejmuje w polskim prawie kilka różnych obszarów: przestępstwa przeciwko mieniu (kradzież, przywłaszczenie, oszustwo), przestępstwa przeciwko prawom autorskim oraz przestępstwa z zakresu własności przemysłowej (podrabianie znaków towarowych, towarów markowych). Adwokat lub radca prawny specjalizujący się w tej dziedzinie reprezentuje zarówno osoby oskarżone, jak i pokrzywdzonych, czyli twórców i przedsiębiorców, których prawa naruszono. Ten artykuł wyjaśnia, jakie przepisy regulują te przestępstwa, jak wygląda obrona oraz kiedy warto zwrócić się o pomoc prawną. Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady udzielonej w konkretnej sprawie.

Jakie przepisy regulują przestępstwa przeciwko prawom własności

W polskim prawie odpowiedzialność karna w tym obszarze rozkłada się na trzy główne akty. Przestępstwa przeciwko mieniu (kradzież - art. 278 Kodeksu karnego, przywłaszczenie - art. 284 KK, oszustwo - art. 286 KK, paserstwo - art. 291-292 KK) zawarte są w rozdziale XXXV Kodeksu karnego. Naruszenia praw autorskich reguluje ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych: przywłaszczenie autorstwa lub plagiat (art. 115), rozpowszechnianie cudzego utworu bez uprawnienia (art. 116) oraz utrwalanie i zwielokrotnianie cudzego utworu w celu rozpowszechnienia (art. 117). Z kolei podrabianie znaków towarowych i obrót podrobionymi towarami markowymi to przestępstwa z art. 305 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej. To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo od kwalifikacji prawnej zależy zagrożenie karą i sposób prowadzenia obrony.

Przestępstwa przeciwko prawom autorskim w praktyce

Najczęstsze sprawy z ustawy o prawie autorskim dotyczą plagiatu, czyli przywłaszczenia sobie autorstwa cudzego utworu lub wprowadzenia w błąd co do autorstwa (art. 115 ust. 1), za co grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3. Bezprawne rozpowszechnianie cudzego utworu, na przykład udostępnianie filmów, muzyki, e-booków czy oprogramowania bez zgody uprawnionego (art. 116), jest zagrożone karą do 2 lat pozbawienia wolności, a w typie kwalifikowanym (gdy sprawca uczynił z tego stałe źródło dochodu lub działa w zorganizowany sposób) nawet do 5 lat. Warto pamiętać, że większość przestępstw z ustawy o prawie autorskim jest ścigana na wniosek pokrzywdzonego, co oznacza, że twórca musi sam zainicjować postępowanie. Równolegle przysługują mu roszczenia cywilne, między innymi o zaniechanie naruszeń i naprawienie szkody (art. 79 ustawy).

Przestępstwa z zakresu własności przemysłowej i podrabianie towarów

Drugą grupą są przestępstwa godzące w prawa do znaków towarowych, wzorów i patentów. Centralnym przepisem jest art. 305 Prawa własności przemysłowej, który penalizuje oznaczanie towarów podrobionym znakiem towarowym lub obrót takimi towarami w celu wprowadzenia do obrotu. Za czyn podstawowy grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2, a gdy sprawca uczynił sobie z tego stałe źródło dochodu albo gdy chodzi o towar znacznej wartości, kara jest surowsza, do 5 lat pozbawienia wolności. W praktyce dotyczy to handlu podróbkami odzieży, elektroniki, kosmetyków czy części samochodowych. Obok odpowiedzialności karnej uprawniony do znaku może dochodzić roszczeń cywilnych. Obrona w takich sprawach często koncentruje się na wykazaniu braku zamiaru wprowadzenia do obrotu lub braku świadomości, że towar jest podrobiony.

Rola obrońcy - na czym polega obrona oskarżonego

Adwokat lub radca prawny broniący osoby oskarżonej zaczyna od analizy akt i kwalifikacji prawnej zarzutu. Linia obrony może opierać się na kilku filarach: kwestionowaniu strony podmiotowej (wykazaniu braku zamiaru lub świadomości, które są warunkiem odpowiedzialności za większość tych przestępstw), wskazywaniu błędów proceduralnych przy gromadzeniu dowodów, podważaniu opinii biegłych co do oryginalności utworu lub autentyczności towaru, a także na wykazaniu, że czyn nie wyczerpuje znamion przestępstwa, lecz co najwyżej narusza prawa cywilne. Obrońca dba też o prawa procesowe klienta, między innymi prawo do odmowy składania wyjaśnień (art. 175 Kodeksu postępowania karnego). W sprawach mniejszej wagi możliwe są instytucje takie jak warunkowe umorzenie postępowania (art. 66 KK) czy dobrowolne poddanie się karze (art. 387 KPK).

Reprezentacja pokrzywdzonego - jak chronić swoje prawa

Twórca lub przedsiębiorca, którego prawa naruszono, również potrzebuje wsparcia prawnego. Pełnomocnik pomaga przede wszystkim zabezpieczyć dowody naruszenia (zrzuty ekranu, zakup kontrolny, dokumentację oferty), prawidłowo sformułować zawiadomienie o przestępstwie lub wniosek o ściganie oraz, co kluczowe, zachować terminy. Wniosek o ściganie przy przestępstwach wnioskowych musi być złożony przez uprawnionego. Pokrzywdzony może działać dwutorowo: w postępowaniu karnym (w tym jako oskarżyciel posiłkowy, art. 53-54 KPK) oraz cywilnie, dochodząc zaprzestania naruszeń, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści i naprawienia szkody. W procesie karnym możliwe jest też złożenie wniosku o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie (art. 46 KK). Dobry pełnomocnik dobiera ścieżkę najskuteczniejszą dla danego klienta, czasem łącząc oba postępowania.

Przebieg postępowania i czego się spodziewać

Postępowanie karne w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom własności przebiega według ogólnych reguł procedury karnej. Najpierw toczy się postępowanie przygotowawcze prowadzone przez prokuratora lub policję (zbieranie dowodów, przesłuchania, często powołanie biegłego do oceny autentyczności towaru lub oryginalności utworu). Jeżeli zgromadzony materiał uzasadnia oskarżenie, prokurator kieruje akt oskarżenia do sądu rejonowego. W polskim procesie karnym o winie i karze rozstrzyga sąd, zazwyczaj sędzia zawodowy jednoosobowo, a nie ława przysięgłych, która w polskim systemie nie funkcjonuje. Czas trwania sprawy zależy od jej złożoności i obciążenia sądu, a w prostszych sprawach możliwe jest zakończenie wyrokiem nakazowym lub w trybie konsensualnym. Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu okręgowego.

Kiedy zgłosić się do prawnika i jak go wybrać

Do adwokata lub radcy prawnego warto zwrócić się jak najszybciej, najlepiej zanim złożysz jakiekolwiek oświadczenia. Jeśli jesteś oskarżony lub przesłuchiwany w charakterze podejrzanego, masz prawo do milczenia, a pochopne wyjaśnienia złożone bez konsultacji potrafią zaszkodzić obronie. Jeśli jesteś pokrzywdzony, prawnik pomoże ocenić, czy doszło do przestępstwa, czy raczej do naruszenia praw cywilnych, i jaką drogę obrać. Wybierając pełnomocnika, sprawdź jego doświadczenie w sprawach z prawa własności intelektualnej lub przestępstw przeciwko mieniu, poproś o wstępną konsultację i jasne omówienie kosztów. Osoby, których nie stać na obrońcę, mogą wnioskować o obrońcę z urzędu (art. 78 Kodeksu postępowania karnego). Pamiętaj, że w sprawach o znacznym ciężarze gatunkowym samodzielne prowadzenie obrony jest ryzykowne.