Fałszowanie recept - jaka grozi odpowiedzialność i jak wygląda obrona?

Recepta jest dokumentem, dlatego jej podrobienie, przerobienie lub posłużenie się sfałszowaną receptą to przede wszystkim przestępstwo fałszerstwa dokumentu. Pierwotny tekst kwalifikował te czyny wyłącznie jako oszustwo z art. 286 KK i podawał karę „do 8 lat” - to uproszczenie. W praktyce podstawową kwalifikacją jest art. 270 Kodeksu karnego, a oszustwo z art. 286 KK wchodzi w grę dodatkowo, gdy celem było doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem (np. wyłudzenie refundowanego leku).

Jakie przepisy i kary realnie wchodzą w grę

Podrobienie lub przerobienie dokumentu w celu użycia za autentyczny albo użycie takiego dokumentu jako autentycznego (art. 270 § 1 KK) zagrożone jest grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wypadku mniejszej wagi sąd może orzec karę łagodniejszą (art. 270 § 2a KK). Jeżeli sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i doprowadził inną osobę lub podmiot (np. NFZ, aptekę) do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, dochodzi oszustwo z art. 286 § 1 KK (od 6 miesięcy do 8 lat) - i to z tego przepisu wynika górna granica 8 lat. Często mamy zatem do czynienia ze zbiegiem przepisów, co wpływa na ostateczny wymiar kary.

Linie obrony osoby oskarżonej

Kluczowy dla obrony jest zamiar. Przy art. 270 KK trzeba wykazać działanie w celu użycia dokumentu jako autentycznego, a przy art. 286 KK - zamiar oszukańczy i chęć osiągnięcia korzyści majątkowej. Realne kierunki obrony to: wykazanie braku świadomości, że recepta była nieprawidłowa, kwestionowanie autentyczności i wartości dowodów, wskazanie błędów proceduralnych przy ich gromadzeniu oraz powołanie opinii biegłego (np. z zakresu kryminalistycznego badania dokumentów). Podejrzanemu przysługuje prawo do obrońcy (art. 6 KPK) i prawo do milczenia (art. 175 KPK).

Sytuacja poszkodowanego i pacjenta

Poszkodowany (np. apteka, lekarz, którego dane podrobiono, lub płatnik) może w postępowaniu karnym żądać naprawienia szkody na podstawie art. 46 KK, a także dochodzić roszczeń cywilnych (art. 415 KC). Pacjent, który tylko próbował zrealizować sfałszowaną receptę, również ponosi odpowiedzialność karną - posłużenie się podrobionym dokumentem jest karalne niezależnie od tego, kto dokument podrobił.