Co grozi za fikcyjne prowadzenie działalności gospodarczej (firmanctwo)?

Pojęcie 'fikcyjnego prowadzenia działalności gospodarczej' obejmuje w praktyce dwa różne zjawiska. Pierwsze to firmanctwo — posługiwanie się imieniem, nazwiskiem lub firmą innego podmiotu w celu zatajenia własnej działalności i narażenia podatku na uszczuplenie (art. 55 Kodeksu karnego skarbowego). Drugie to tzw. fikcyjne samozatrudnienie, czyli prowadzenie jednoosobowej działalności w warunkach faktycznie odpowiadających stosunkowi pracy. Choć bywają mylone, mają odrębne podstawy prawne i odrębne konsekwencje.

Firmanctwo — art. 55 Kodeksu karnego skarbowego

Zgodnie z art. 55 § 1 KKS podatnik, który w celu zatajenia prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub jej rzeczywistych rozmiarów posługuje się imieniem, nazwiskiem, nazwą lub firmą innego podmiotu i przez to naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym karom łącznie. Gdy kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, czyn stanowi typ uprzywilejowany zagrożony tylko grzywną (art. 55 § 2 KKS). Jeżeli kwota nie przekracza ustawowego progu, mamy do czynienia z wykroczeniem skarbowym (art. 55 § 3 KKS).

Odpowiedzialność za zaległy podatek

Skutki firmanctwa nie ograniczają się do sankcji karnoskarbowej. Na gruncie Ordynacji podatkowej osoba, która firmowała (użyczyła swoich danych lub firmy), może odpowiadać solidarnie z firmującym za zaległości podatkowe powstałe w związku z ukrytą działalnością — odpowiada ona całym swoim majątkiem. Oznacza to realne ryzyko finansowe również dla osoby, która jedynie udostępniła swoje dane. Dlatego użyczenie firmy czy nazwiska do prowadzenia cudzego biznesu nigdy nie jest neutralne podatkowo.

Fikcyjne samozatrudnienie to odrębne zagadnienie

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy zamiast umowy o pracę zawiera się umowę B2B, choć współpraca ma w istocie cechy stosunku pracy (podporządkowanie, praca pod kierownictwem, w wyznaczonym miejscu i czasie, za wynagrodzeniem). Zgodnie z art. 22 § 1 i § 1(1) Kodeksu pracy zatrudnienie w takich warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, niezależnie od nazwy umowy, a zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu tych warunków jest niedopuszczalne. Tego typu konstrukcje mogą skutkować zakwestionowaniem rozliczeń przez organy podatkowe i ZUS oraz ustaleniem istnienia stosunku pracy przez sąd pracy.