Jakie kary grożą za handel narkotykami w Polsce?

Odpowiedzialność za obrót narkotykami w Polsce nie wynika z Kodeksu karnego, lecz z ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Ustawa rozróżnia kilka odrębnych czynów: wprowadzanie środków odurzających do obrotu i uczestniczenie w obrocie (art. 56), udzielanie ich innej osobie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej (art. 59) oraz samo posiadanie (art. 62). Każdy z tych czynów zagrożony jest inną karą, a wysokość kary zależy przede wszystkim od ilości środka oraz okoliczności czynu. Potoczne pojęcie "handlu narkotykami" obejmuje zwykle art. 56 i art. 59.

Udzielanie narkotyków dla korzyści majątkowej (art. 59)

Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej udziela innej osobie środka odurzającego lub substancji psychotropowej, ułatwia jej użycie albo nakłania do użycia, podlega karze pozbawienia wolności od roku do 10 lat. Jeżeli czyn dotyczy małoletniego, kara jest znacznie surowsza: od 3 do 20 lat pozbawienia wolności (art. 59 ust. 2). W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 59 ust. 3). Liczy się sam cel osiągnięcia korzyści, dlatego nawet jednorazowa transakcja sprzedaży może wypełnić znamiona tego przestępstwa.

Wprowadzanie do obrotu i uczestnictwo w obrocie (art. 56)

Art. 56 ustawy dotyczy wprowadzania do obrotu albo uczestniczenia w obrocie środkami odurzającymi. Czyn podstawowy zagrożony jest grzywną i karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli przedmiotem czynu jest znaczna ilość środków, sprawca podlega grzywnie oraz karze pozbawienia wolności od 2 do 12 lat (typ kwalifikowany). To, czy ilość jest "znaczna", ocenia sąd w danej sprawie; orzecznictwo wiąże ją zwykle z liczbą porcji wystarczającą do odurzenia większej liczby osób. Polskie prawo nie posiada formalnego podziału na "narkotyki twarde" i "miękkie" w zakresie wymiaru kary za handel; znaczenie ma rodzaj i ilość środka oceniane indywidualnie.

Co wpływa na wymiar kary

Sąd, wymierzając karę, bierze pod uwagę m.in. ilość i rodzaj środka, rolę sprawcy w obrocie, działanie w zorganizowanej grupie, uprzednią karalność oraz to, czy odbiorcą był małoletni. Okolicznościami łagodzącymi mogą być: dotychczasowa niekaralność, przyznanie się i współpraca z organami ścigania czy mała ilość środka. Wbrew obiegowym opiniom przeniesionym z systemów zagranicznych, w Polsce nie ma podziału na przepisy "stanowe" i "federalne", a o winie i karze rozstrzyga wyłącznie sąd, a nie ława przysięgłych.