Jakie są kary za łapownictwo i jak się chronić?

Korupcja w sektorze publicznym to przestępstwo o poważnych konsekwencjach. Kodeks karny rozróżnia łapownictwo bierne (przyjęcie korzyści przez osobę pełniącą funkcję publiczną) oraz łapownictwo czynne (wręczenie lub obietnica korzyści). Wysokość kary zależy przede wszystkim od wartości korzyści i okoliczności czynu, a nie od dowolnie ustalonych progów - poniżej przedstawiamy faktyczne zagrożenia ustawowe.

Łapownictwo bierne - art. 228 Kodeksu karnego

Art. 228 § 1 KK karze osobę pełniącą funkcję publiczną, która przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę w związku z pełnieniem tej funkcji - grozi za to kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli przyjęcie korzyści wiąże się z naruszeniem przepisów prawa (art. 228 § 3 KK), kara wynosi od roku do 10 lat. Przyjęcie korzyści majątkowej znacznej wartości (art. 228 § 5 KK) zagrożone jest karą od 2 do 15 lat pozbawienia wolności. Mienie znacznej wartości to według art. 115 § 5 KK wartość przekraczająca w chwili czynu 200 000 zł. Przewidziano też wypadek mniejszej wagi (art. 228 § 2 KK) zagrożony łagodniej.

Łapownictwo czynne - art. 229 Kodeksu karnego

Art. 229 § 1 KK dotyczy osoby, która udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną - zagrożenie to pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Wręczenie korzyści za zachowanie naruszające prawo (art. 229 § 3 KK) podlega karze od roku do 10 lat, a wręczenie korzyści znacznej wartości (art. 229 § 4 KK) - karze od 2 do 15 lat. Tu kluczowa jest instytucja czynnego żalu: zgodnie z art. 229 § 6 KK sprawca, który wręczył lub obiecał korzyść, nie podlega karze, jeżeli organ ścigania o tym nie wiedział, a sprawca sam zawiadomił o przestępstwie i ujawnił wszystkie istotne okoliczności, zanim się o nim dowiedziano.

Jak się chronić przed ryzykiem korupcji

W organizacjach skuteczne są jasne procedury antykorupcyjne: kodeks etyki, rejestr prezentów, transparentne procesy decyzyjne i zamówieniowe, mechanizm zgłaszania nieprawidłowości oraz szkolenia pracowników. Od września 2024 r. obowiązuje ustawa o ochronie sygnalistów, która wdraża dyrektywę UE 2019/1937 i nakłada na większych pracodawców obowiązek wdrożenia wewnętrznych kanałów zgłoszeń i ochrony osób zgłaszających naruszenia przed działaniami odwetowymi. Zgłoszenia korupcji można kierować również do Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub prokuratury. W razie postawienia zarzutów warto niezwłocznie skorzystać z pomocy obrońcy.