Nielegalny handel lekami w Polsce – co grozi za obrót produktami leczniczymi bez pozwolenia

Nielegalny handel lekami to nie to samo co handel narkotykami – choć potocznie bywa mylony. Chodzi tu o obrót produktami leczniczymi (lekami dopuszczonymi do obrotu lub takimi, które dopuszczenia wymagają) z naruszeniem zasad reglamentacji rynku farmaceutycznego: sprzedaż leków poza legalnym kanałem, bez wymaganego zezwolenia, z apteki internetowej działającej bez podstawy prawnej, a także wprowadzanie do obrotu leków sfałszowanych. Podstawą prawną jest przede wszystkim ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne. Gdy przedmiotem obrotu są środki odurzające lub substancje psychotropowe (np. silne leki przeciwbólowe z grupy opioidów wyprowadzone z legalnego obrotu), zastosowanie znajduje ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, gdzie kary są znacznie surowsze. W tym artykule wyjaśniamy, jakie czyny są karalne, jakie kary realnie grożą oraz co zrobić, gdy postawiono Ci taki zarzut.

Czym jest nielegalny obrót lekami w świetle prawa

Rynek leków w Polsce jest ściśle reglamentowany. Obrotem hurtowym produktami leczniczymi mogą zajmować się wyłącznie podmioty z zezwoleniem Głównego Inspektora Farmaceutycznego, a obrotem detalicznym – apteki i punkty apteczne, w zakresie określonym ustawą. „Nielegalny handel lekami” obejmuje w praktyce kilka różnych zachowań: sprzedaż leków przez podmioty nieuprawnione (np. sklep ogólnodostępny, portal internetowy bez statusu apteki), prowadzenie obrotu hurtowego bez zezwolenia, sprzedaż leków na receptę bez recepty, wprowadzanie do obrotu produktów bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu oraz tzw. odwrócony łańcuch dystrybucji – wykupywanie deficytowych leków z aptek i odsprzedawanie ich poza legalnym systemem, często za granicę. Każde z tych zachowań ma odrębną podstawę karną w Prawie farmaceutycznym. Kluczowe jest też rozróżnienie: posiadanie leku na własny użytek nie jest przestępstwem, a karalny jest obrót, czyli wprowadzanie leków do dalszego krążenia.

Sprzedaż i wprowadzanie leków do obrotu bez pozwolenia (art. 124 i 125 Prawa farmaceutycznego)

Najczęściej powoływaną podstawą jest art. 124 Prawa farmaceutycznego, który karze tego, kto wprowadza do obrotu lub przechowuje w celu wprowadzenia do obrotu produkt leczniczy nieposiadający pozwolenia na dopuszczenie do obrotu – grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Z kolei art. 125 Prawa farmaceutycznego dotyczy prowadzenia obrotu hurtowego bez wymaganego zezwolenia – również zagrożony karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Warto sprostować częsty błąd publikacji internetowych: zagrożenie z art. 124 to kara do 2 lat pozbawienia wolności, a nie symboliczne grzywny rzędu „10–2000 zł”. Grzywnę w prawie karnym wymierza się w stawkach dziennych (od 10 do 540 stawek, a wysokość jednej stawki od 10 zł do 2000 zł – art. 33 Kodeksu karnego), więc realna grzywna może wielokrotnie przekroczyć podawane wcześniej kwoty. Sąd wymierza karę, kierując się m.in. skalą procederu, motywacją i uprzednią karalnością.