Co grozi za nieudzielenie pomocy osobie poszkodowanej?

Polskie prawo nakłada na każdego obowiązek udzielenia pomocy człowiekowi, który znajduje się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Nie jest to jedynie powinność moralna - to obowiązek prawny, którego naruszenie stanowi przestępstwo. Kluczowe jest jednak to, że karze podlega samo zaniechanie, a nie skutek: odpowiada się za to, że się nie pomogło, niezależnie od tego, czy ofiarę dałoby się uratować.

Podstawa prawna i wysokość kary

Obowiązek udzielenia pomocy reguluje art. 162 § 1 Kodeksu karnego. Stanowi on, że kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na takie niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jest to tzw. przestępstwo formalne (z zaniechania) - dla jego bytu nie ma znaczenia, czy poszkodowany rzeczywiście doznał szkody. Obowiązek dotyczy każdego, kto jest świadkiem zdarzenia, a nie tylko osób zawodowo zajmujących się ratownictwem.

Kiedy obowiązek pomocy nie powstaje

Art. 162 § 2 Kodeksu karnego przewiduje wyłączenia odpowiedzialności. Nie popełnia przestępstwa ten, kto nie udziela pomocy, do której konieczne jest poddanie się zabiegowi lekarskiemu, albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej (np. obecnego na miejscu pogotowia ratunkowego). Z samej treści § 1 wynika też, że obowiązek odpada, gdy pomoc wiązałaby się z narażeniem ratującego lub innej osoby na utratę życia albo ciężki uszczerbek na zdrowiu. W praktyce oznacza to, że nie trzeba np. wchodzić do płonącego budynku czy wskakiwać do wody, nie umiejąc pływać - wystarczy wówczas wezwać służby ratunkowe.

Obowiązki uczestnika wypadku drogowego

Szczególne reguły dotyczą zdarzeń drogowych. Zgodnie z art. 44 ustawy Prawo o ruchu drogowym kierujący biorący udział w wypadku ma obowiązek m.in. zatrzymać pojazd, udzielić niezbędnej pomocy ofiarom oraz wezwać pogotowie ratunkowe i policję. Jeżeli w wypadku są zabici lub ranni, oddalenie się z miejsca zdarzenia może dodatkowo wyczerpywać znamiona przestępstwa z art. 162 KK, a w określonych sytuacjach także innych przepisów. Warto też pamiętać, że numerem alarmowym jest 112, a obywatelski obowiązek zgłaszania zdarzeń zagrażających życiu wspiera system Państwowego Ratownictwa Medycznego.