Co grozi za niszczenie zabytków i jak uniknąć kary?

Niszczenie i uszkadzanie zabytków to w Polsce przestępstwo, a nie wykroczenie. Odpowiedzialność karną reguluje ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Najpoważniejsze konsekwencje grożą za umyślne zniszczenie obiektu wpisanego do rejestru lub ewidencji zabytków, ale problemy prawne może wywołać nawet samowolny remont. Poniżej wyjaśniamy, jakie czyny są karalne i jak legalnie zadbać o zabytkową nieruchomość.

Kary za zniszczenie lub uszkodzenie zabytku (art. 108)

Zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, kto niszczy lub uszkadza zabytek, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie (art. 108 ust. 2), grozi mu grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. W razie skazania za umyślne zniszczenie sąd orzeka nawiązkę na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Zabytków - do wysokości wartości zniszczonego zabytku; przy uszkodzeniu sąd zobowiązuje sprawcę do przywrócenia stanu poprzedniego, a gdy to niewykonalne - do nawiązki w wysokości do wartości uszkodzenia. Niezależnie od ustawy, w grę może wchodzić też art. 288 Kodeksu karnego (zniszczenie cudzej rzeczy).

Inne przestępstwa: nielegalny wywóz i poszukiwania

Ustawa penalizuje także inne czyny wymierzone w zabytki. Nielegalny wywóz zabytku za granicę bez wymaganego pozwolenia jest zagrożony karą pozbawienia wolności (przepisy art. 109 i następne). Karalne jest również prowadzenie bez pozwolenia poszukiwań zabytków, w tym przy użyciu urządzeń elektronicznych (np. wykrywaczy metali) lub sprzętu do nurkowania, a także fałszowanie zabytków czy wprowadzanie podrobionych obiektów do obrotu. Warto sprawdzić aktualne brzmienie poszczególnych przepisów, ponieważ ustawa była nowelizowana.

Remont zabytku tylko za zgodą konserwatora

Jeżeli nieruchomość jest wpisana do rejestru zabytków, prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych czy zmian wymaga wcześniejszego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Samowolne prace - nawet w dobrej wierze - mogą skutkować nakazem przywrócenia stanu poprzedniego oraz odpowiedzialnością karną lub administracyjną. Dlatego przed jakimkolwiek remontem należy złożyć wniosek wraz z programem prac i uzgodnić zakres działań z urzędem konserwatorskim. To nie formalność, lecz wymóg ustawowy chroniący dziedzictwo.

Jak uniknąć kary - dobre praktyki