Co grozi za oszustwa internetowe? Konsekwencje prawne w Polsce

Oszustwa internetowe - od phishingu i fałszywych sklepów po kradzież tożsamości - to dziś jedna z najczęstszych kategorii przestępstw zgłaszanych policji. Polskie prawo nie ma odrębnego przepisu o 'oszustwie internetowym': czyny te kwalifikuje się przede wszystkim jako oszustwo z art. 286 Kodeksu karnego, a w przypadku manipulacji danymi informatycznymi - jako oszustwo komputerowe z art. 287 KK. Konsekwencje mogą być poważne, zarówno dla sprawcy, jak i dla pokrzywdzonego dochodzącego swoich roszczeń.

Definicja oszustwa według polskiego prawa

Zgodnie z art. 286 § 1 KK oszustwo polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania - w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. W wypadku mniejszej wagi (art. 286 § 3 KK) grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2. Phishing i fałszywe sklepy internetowe to typowe formy oszustwa z art. 286 KK.

Oszustwo komputerowe i kradzież tożsamości

Gdy sprawca wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych albo zmienia, usuwa lub wprowadza nowy zapis danych w celu osiągnięcia korzyści lub wyrządzenia szkody, popełnia oszustwo komputerowe z art. 287 § 1 KK, zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat. Z kolei tzw. kradzież tożsamości, czyli podszywanie się pod inną osobę i wykorzystywanie jej danych w celu wyrządzenia szkody majątkowej lub osobistej, jest odrębnym przestępstwem z art. 190a § 2 KK, zagrożonym karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Naprawienie szkody i odpowiedzialność cywilna

Pokrzywdzony oszustwem może dochodzić rekompensaty na kilka sposobów. W postępowaniu karnym sąd, na wniosek lub z urzędu, może orzec wobec sprawcy obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 46 § 1 KK. Niezależnie od tego pokrzywdzony może wystąpić z powództwem cywilnym o odszkodowanie. Sprawca skazany prawomocnym wyrokiem zostaje wpisany do Krajowego Rejestru Karnego, co może utrudniać dostęp do części zawodów wymagających niekaralności.

Co zrobić, gdy jesteś ofiarą

Jeśli padłeś ofiarą oszustwa internetowego, działaj szybko: zabezpiecz dowody (zrzuty ekranu, korespondencję, potwierdzenia przelewów), niezwłocznie zgłoś sprawę na policję lub do prokuratury i poinformuj swój bank, by spróbować zatrzymać lub odzyskać środki. Incydenty cyberbezpieczeństwa można też zgłaszać do zespołu CSIRT NASK (m.in. przez stronę incydent.cert.pl) oraz korzystać z systemu zgłaszania podejrzanych wiadomości. Im szybsze zgłoszenie, tym większa szansa na zabezpieczenie środków i ustalenie sprawcy.