Jak bronić się w sprawie o wyłudzenie kredytu lub pożyczki?

Sprawy o wyłudzenie kredytów i pożyczek bywają złożone, bo mieszają wątek odpowiedzialności karnej osoby, która rzekomo wprowadziła kredytodawcę w błąd, z sytuacją ofiar kradzieży tożsamości, na których dane zaciągnięto zobowiązanie bez ich wiedzy. Punktem wyjścia jest precyzyjne ustalenie, kto, kiedy i jakimi dokumentami posłużył się wobec instytucji finansowej.

Co karze art. 297 Kodeksu karnego

Tzw. oszustwo kredytowe reguluje art. 297 Kodeksu karnego. Karze podlega ten, kto w celu uzyskania m.in. kredytu, pożyczki, gwarancji czy dotacji przedkłada podrobione, przerobione, poświadczające nieprawdę albo nierzetelne dokumenty lub nierzetelne pisemne oświadczenia dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu. Czyn zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Co ważne, dla bytu tego przestępstwa nie jest konieczne faktyczne uzyskanie środków ani powstanie szkody – wystarczy samo przedłożenie nierzetelnych dokumentów w opisanym celu. Sprawca, który przed wszczęciem postępowania dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia lub zaspokoił roszczenia, może nie podlegać karze (art. 297 par. 3 KK).

Kradzież tożsamości – gdy zobowiązanie zaciągnięto na cudze dane

Częstą sytuacją jest zaciągnięcie pożyczki na skradzione dane (PESEL, dane z dowodu osobistego) bez wiedzy poszkodowanego. Posługiwanie się cudzymi danymi w celu wyrządzenia szkody majątkowej lub osobistej jest odrębnie penalizowane jako kradzież tożsamości (art. 190a par. 2 Kodeksu karnego). Dla osoby, której dane wykorzystano, kluczowe są: niezwłoczne zawiadomienie organów ścigania, zastrzeżenie dokumentów, kontakt z instytucją finansową oraz zebranie dowodów (potwierdzenie zgłoszenia kradzieży, korespondencja, ślady nieautoryzowanych zapytań kredytowych). Pomocne bywają usługi monitorujące, np. Alerty BIK czy rejestr Zastrzeż PESEL.

Linie obrony oskarżonego

Najważniejszą linią obrony jest wykazanie braku zamiaru. Przestępstwo z art. 297 KK jest umyślne, więc obrona koncentruje się na dowodzeniu, że oskarżony nie wiedział o nierzetelności dokumentów lub działał w przekonaniu o ich prawidłowości. Pomagają w tym: dowody, że to osoba trzecia przygotowała lub przedłożyła dokumenty, brak dostępu oskarżonego do danych i procesu wnioskowania, analiza chronologii zdarzeń oraz opinie biegłych (np. z zakresu badania pisma czy informatyki śledczej). Skuteczne może być również wykazanie, że poszkodowany świadomie uczestniczył w transakcji i błędnie zinterpretował jej charakter.