Co grozi za bezprawne pozbawienie wolności?

Określenie "pozbawienie wolności" bywa myląco używane w dwóch znaczeniach: jako kara orzekana przez sąd oraz jako odrębne przestępstwo polegające na bezprawnym uwięzieniu drugiej osoby. Ten artykuł dotyczy tego drugiego znaczenia – czynu z art. 189 Kodeksu karnego. Wyjaśniamy, na czym polega to przestępstwo i jaka kara za nie grozi w obowiązującym stanie prawnym.

Na czym polega przestępstwo z art. 189 KK

Bezprawne pozbawienie wolności polega na pozbawieniu człowieka możliwości swobodnego poruszania się lub opuszczenia określonego miejsca wbrew jego woli i bez podstawy prawnej. Może to być zamknięcie kogoś w pomieszczeniu, skrępowanie, ale też uniemożliwienie wyjścia w inny sposób. Dobrem chronionym jest wolność osobista. Czyn jest przestępstwem umyślnym – sprawca musi chcieć pozbawić ofiarę wolności lub godzić się na to. Nie chodzi o zatrzymanie zgodne z prawem (np. dokonane przez policję czy ujęcie obywatelskie sprawcy na gorącym uczynku w granicach art. 243 Kodeksu postępowania karnego).

Jakie grożą kary

Typ podstawowy z art. 189 §1 KK zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli pozbawienie wolności trwało dłużej niż 7 dni (art. 189 §2 KK), sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Surowsza odpowiedzialność grozi, gdy czynowi towarzyszyło szczególne udręczenie ofiary (art. 189 §3 KK) – wówczas kara wynosi od 2 do 15 lat. Wymiar kary w konkretnej sprawie zależy od okoliczności: czasu trwania, sposobu działania i skutków dla pokrzywdzonego. Należy odróżnić ten czyn od uprowadzenia dla okupu (art. 252 KK), które zagrożone jest znacznie surowiej.

Uwaga na dezinformację o rzekomej reformie

W obiegu pojawiają się treści sugerujące rzekomą "reformę wymiaru kar w 2025 roku", która miałaby wprowadzić sztywny limit 15 lat dla wszystkich przestępstw, automatyczne rozszerzenie dozoru elektronicznego czy zniesienie udziału prokuratora w łagodzeniu kar. Tych twierdzeń nie należy traktować jako stanu prawnego. W rzeczywistości po nowelizacji Kodeksu karnego, która weszła w życie 1 października 2023 r., zniesiono odrębną karę 25 lat pozbawienia wolności, a górna granica terminowej kary pozbawienia wolności wynosi co do zasady 30 lat (obok kary dożywotniego pozbawienia wolności). Dozór elektroniczny oraz warunkowe przedterminowe zwolnienie funkcjonują na zasadach Kodeksu karnego wykonawczego. Po szczegóły dotyczące konkretnej sprawy warto sięgnąć do aktualnego tekstu ustaw lub skonsultować się z prawnikiem.