Przestępstwa przeciwko wolności w Polsce - co warto wiedzieć?

Przestępstwa przeciwko wolności godzą w jedno z podstawowych dóbr osobistych - swobodę decydowania o sobie i poczucie bezpieczeństwa. W polskim prawie karnym grupuje je Rozdział XXIII Kodeksu karnego (art. 189-193). Należą do nich m.in. bezprawne pozbawienie wolności, groźba karalna, zmuszanie do określonego zachowania, uporczywe nękanie (stalking) oraz naruszenie miru domowego. Poniżej wyjaśniamy, czym są te czyny, jakie grożą za nie kary i z jakiej ochrony mogą skorzystać ofiary.

Bezprawne pozbawienie wolności i zmuszanie

Bezprawne pozbawienie wolności (art. 189 § 1 KK) - czyli pozbawienie człowieka możliwości swobodnego poruszania się wbrew jego woli - jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli trwa dłużej niż 7 dni albo łączy się ze szczególnym udręczeniem, kara jest surowsza (art. 189 § 2 i § 3). Z kolei zmuszanie (art. 191 § 1 KK), czyli użycie przemocy lub groźby bezprawnej, by zmusić inną osobę do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Surowiej karane jest zmuszanie w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności (art. 191 § 2).

Groźba karalna i stalking

Groźba karalna (art. 190 KK) to grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Jest ścigana na wniosek pokrzywdzonego. Uporczywe nękanie, czyli stalking (art. 190a § 1 KK), polega na uporczywym nękaniu osoby lub jej bliskiej, które wzbudza uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza prywatność. Po nowelizacji z 2020 r. czyn ten jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat (wcześniej górna granica wynosiła 3 lata). Ten sam przepis (art. 190a § 2) obejmuje podszywanie się pod inną osobę z wykorzystaniem jej wizerunku lub danych. Jeżeli następstwem nękania jest targnięcie się ofiary na własne życie, kara wynosi od 2 do 15 lat (art. 190a § 3).

Prawa ofiar i sposób reagowania

Ofiara przestępstwa przeciwko wolności może złożyć zawiadomienie o przestępstwie na dowolnym komisariacie Policji lub w prokuraturze - przy czym groźba karalna (art. 190) i stalking są co do zasady ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Warto gromadzić dowody: wiadomości, nagrania, zrzuty ekranu, dane świadków. W postępowaniu sąd może zastosować środki ochrony, m.in. zakaz zbliżania się czy nakaz opuszczenia lokalu. Pokrzywdzeni mogą też korzystać z bezpłatnej pomocy prawnej i wsparcia psychologicznego, m.in. finansowanego z Funduszu Sprawiedliwości.