Co grozi za przekroczenie uprawnień przez funkcjonariusza publicznego?

Funkcjonariusz publiczny, który przekracza swoje uprawnienia albo nie dopełnia obowiązków i działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, popełnia przestępstwo nadużycia władzy. Reguluje je art. 231 Kodeksu karnego. Przepis ten ma chronić prawidłowe funkcjonowanie instytucji państwowych i samorządowych oraz zaufanie obywateli do organów władzy.

Kto jest funkcjonariuszem publicznym

Definicję funkcjonariusza publicznego zawiera art. 115 § 13 Kodeksu karnego. Należą do tej grupy m.in. Prezydent RP, posłowie i senatorowie, radni, sędziowie, ławnicy, prokuratorzy, funkcjonariusze finansowych organów postępowania przygotowawczego, notariusze, komornicy, kuratorzy sądowi, osoby zajmujące kierownicze stanowiska w urzędach państwowych oraz funkcjonariusze organów powołanych do ochrony bezpieczeństwa publicznego, w tym policjanci. Co istotne, nie każdy pracownik administracji jest funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu Kodeksu karnego, jednak część przestępstw urzędniczych obejmuje także osoby pełniące funkcję publiczną w szerszym znaczeniu (art. 115 § 19 KK).

Przekroczenie uprawnień a niedopełnienie obowiązków

Art. 231 KK opisuje dwie postacie czynu. Przekroczenie uprawnień to działanie wykraczające poza granice prawne kompetencji funkcjonariusza albo działanie bez podstawy prawnej. Niedopełnienie obowiązków to zaniechanie tego, co funkcjonariusz miał obowiązek zrobić, albo wykonanie obowiązku w sposób nienależyty. Oba zachowania są karalne tylko wtedy, gdy działanie funkcjonariusza godzi w interes publiczny lub prywatny. W orzecznictwie przyjmuje się, że ten sam czyn może jednocześnie wyczerpywać znamiona przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków.

Kary przewidziane w art. 231 KK

Typ podstawowy (art. 231 § 1 KK), obejmujący umyślne działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli funkcjonariusz dopuszcza się czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, odpowiada surowiej — według art. 231 § 2 KK grozi za to kara pozbawienia wolności od roku do lat 10. Typ nieumyślny (art. 231 § 3 KK) dotyczy sytuacji, gdy funkcjonariusz nieumyślnie nie dopełnia obowiązków lub przekracza uprawnienia, wyrządzając istotną szkodę; jest on zagrożony grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.