Co grozi za wyłudzenie pieniędzy (oszustwo) w Polsce?

Wyłudzenie pieniędzy to potoczna nazwa oszustwa – przestępstwa stypizowanego w art. 286 Kodeksu karnego. Polega ono na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Samo wprowadzenie kogoś w błąd nie wystarczy – musi dojść do faktycznego, niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonego.

Jakie kary grożą za oszustwo (art. 286 KK)

Za oszustwo w typie podstawowym (art. 286 § 1 KK) grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. W wypadku mniejszej wagi (art. 286 § 3 KK) sąd może orzec grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Jeżeli oszustwo dotyczy mienia znacznej wartości (powyżej 200 000 zł) albo dobra o szczególnym znaczeniu dla kultury, zastosowanie ma typ kwalifikowany z art. 294 § 1 KK, zagrożony karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat. Karalne jest także usiłowanie oszustwa, nawet jeśli sprawcy ostatecznie nie udało się uzyskać pieniędzy.

Oszustwo komputerowe i wyłudzenia online

Coraz częściej wyłudzenia odbywają się przez internet – phishing, fałszywe sklepy, podszywanie się pod bank. Część takich czynów to oszustwo komputerowe z art. 287 § 1 KK, czyli wpływanie na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych albo zmiana zapisu na nośniku w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Grozi za nie kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a w wypadku mniejszej wagi – grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku (art. 287 § 2 KK). Jeśli wyłudzenie wiązało się z kradzieżą tożsamości czy nieuprawnionym dostępem do konta, w grę mogą wchodzić dodatkowe przepisy.

Odszkodowanie dla ofiary i odpowiedzialność cywilna

Skazując sprawcę oszustwa, sąd może orzec obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody (art. 46 § 1 KK) albo nawiązkę. Niezależnie od postępowania karnego ofiara może dochodzić roszczeń w procesie cywilnym – sprawca odpowiada za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (art. 415 Kodeksu cywilnego). Warto pamiętać, że odpowiedzialność karna nie zastępuje cywilnej – pokrzywdzony może korzystać z obu dróg, aby odzyskać utracone środki.

Co zrobić, gdy padniemy ofiarą wyłudzenia

Oszustwo jest przestępstwem ściganym z urzędu, więc nie trzeba składać formalnego wniosku o ściganie – wystarczy zawiadomić policję lub prokuraturę. Należy działać szybko: zgłosić sprawę bankowi (zablokowanie kart i kont, próba zatrzymania przelewu), zabezpieczyć dowody (potwierdzenia transakcji, korespondencję, numery rachunków) i złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Im szybsza reakcja, tym większa szansa na odzyskanie pieniędzy, zanim sprawca je wytransferuje. Profilaktyka obejmuje silne, unikalne hasła, uwierzytelnianie dwuetapowe i ostrożność wobec próśb o dane osobowe.