Jaka jest kara za gwałt zbiorowy w Polsce?

Zgwałcenie popełnione wspólnie z inną osobą - potocznie nazywane gwałtem zbiorowym - polskie prawo traktuje jako kwalifikowany, najcięższy typ tego przestępstwa. Jest to zbrodnia zagrożona karą pozbawienia wolności w wymiarze co najmniej kilku lat. Poniżej wyjaśniamy aktualne brzmienie przepisów po nowelizacji oraz uprawnienia, jakie przysługują osobom pokrzywdzonym.

Definicja zgwałcenia po nowelizacji z 2025 r.

Od 13 lutego 2025 r. obowiązuje nowa, oparta na zgodzie definicja zgwałcenia. Zgodnie ze znowelizowanym art. 197 § 1 Kodeksu karnego karze podlega ten, kto doprowadza inną osobę do obcowania płciowego bez jej zgody wyrażonej świadomie i dobrowolnie. Zgoda musi być wyrażona w czasie czynności i może zostać w każdej chwili cofnięta. To istotna zmiana: wcześniej znamieniem była przemoc, groźba bezprawna lub podstęp, a w praktyce nacisk kładziono na opór ofiary. Nowe ujęcie przenosi punkt ciężkości na brak dobrowolnej zgody.

Gwałt zbiorowy - art. 197 § 3 i § 4 KK

Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia wspólnie z inną osobą, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 (art. 197 § 3 pkt 1 KK). Jest to zbrodnia, której górną granicę wyznaczają ogólne zasady - kara terminowego pozbawienia wolności sięga 15 lat (od 1 października 2023 r. zniesiono wcześniejszy limit 15 lat na rzecz 30 lat dla typów najcięższych, dlatego górną granicę zawsze należy odczytywać z konkretnego przepisu i części ogólnej KK). Surowsza kara - nie krótsza niż 5 lat - grozi m.in. za zgwałcenie ze szczególnym okrucieństwem (art. 197 § 4 KK), a najcięższe odmiany kwalifikowane przewidują kary jeszcze wyższe. Wymiar kary zależy od liczby sprawców, użycia przemocy oraz innych okoliczności obciążających i łagodzących, w granicach ustawowego zagrożenia.

Ściganie - z urzędu, nie na wniosek

To kluczowa korekta wobec dawnego stanu prawnego: zgwałcenie jest ścigane z urzędu. Od 27 stycznia 2014 r. zniesiono wnioskowy tryb ścigania tego przestępstwa - dziś organy ścigania prowadzą postępowanie niezależnie od woli pokrzywdzonego, choć jego zawiadomienie i współpraca pozostają w praktyce bardzo ważne. Twierdzenie, że bez skargi ofiary nie da się prowadzić sprawy, jest nieaktualne. Czynności niecierpiące zwłoki, w tym zabezpieczenie dowodów, mogą i powinny być podejmowane niezwłocznie.

Prawa i ochrona osoby pokrzywdzonej