Co przerywa bieg przedawnienia wyroku sądowego? Art. 123-125 k.c. w praktyce

Wygrana sprawa w sądzie nie oznacza, że dłużnik zapłaci od razu - a prawomocny wyrok też się przedawnia. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się co do zasady po sześciu latach (art. 125 Kodeksu cywilnego). W tym czasie wierzyciel musi działać, bo po upływie terminu dłużnik może uchylić się od zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia. Na szczęście prawo przewiduje zdarzenia, które ten bieg przerywają lub zawieszają, dając wierzycielowi nowy czas na egzekucję. Ten artykuł wyjaśnia - na gruncie polskiego Kodeksu cywilnego - co konkretnie przerywa przedawnienie, czym różni się przerwanie od zawieszenia, jaką rolę odgrywa mediacja oraz jak strategicznie wykorzystać te mechanizmy z perspektywy wierzyciela i dłużnika.

Ile wynoszą terminy przedawnienia i od kiedy biegną

Po nowelizacji obowiązującej od 9 lipca 2018 r. ogólny termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. czynsz, odsetki) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata (art. 118 k.c.). Co istotne, koniec terminu sześcioletniego oraz dłuższego przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 k.c.). Roszczenie stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu, ugodą sądową lub orzeczeniem innego organu albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się po sześciu latach, niezależnie od pierwotnego, krótszego terminu - z wyjątkiem świadczeń okresowych należnych w przyszłości, które przedawniają się po trzech latach (art. 125 k.c.).

Trzy zdarzenia przerywające bieg przedawnienia (art. 123 k.c.)

Kodeks cywilny w art. 123 § 1 wskazuje wyczerpująco, co przerywa bieg przedawnienia. Po pierwsze - każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (np. wniesienie pozwu, wniosek o nadanie klauzuli wykonalności, wniosek egzekucyjny do komornika). Po drugie - uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Po trzecie - wszczęcie mediacji. Każde z tych zdarzeń powoduje, że dotychczasowy bieg terminu liczy się na nowo. Warto podkreślić: samo wezwanie do zapłaty czy reklamacja nie przerywają przedawnienia - musi to być jedna z powyższych, ściśle określonych czynności.

Uznanie długu - najtańszy sposób przerwania

Uznanie roszczenia (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.) jest dla wierzyciela najprostszym narzędziem, bo nie wymaga sądu. Wyróżnia się uznanie właściwe - umowę, w której dłużnik wprost potwierdza istnienie długu - oraz uznanie niewłaściwe, czyli każde zachowanie dłużnika, z którego wynika, że jest on świadomy obowiązku zapłaty. Uznaniem niewłaściwym może być częściowa spłata, prośba o rozłożenie na raty, wniosek o odroczenie terminu, podpisanie salda lub potwierdzenie zadłużenia w korespondencji. Uwaga praktyczna: nie każda częściowa wpłata automatycznie stanowi uznanie - liczy się, czy z okoliczności wynika świadomość długu. Dłużnik może kwestionować skuteczność uznania, np. wykazując, że złożył je pod wpływem błędu, przymusu albo bez umocowania, lub że dotyczyło innego zobowiązania.

Mediacja: wszczęcie przerywa, a co dalej

Tu oryginalna wersja artykułu była niedokładna. W prawie polskim wszczęcie mediacji PRZERYWA bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 3 k.c.), a nie tylko go zawiesza. Po przerwaniu spowodowanym wszczęciem mediacji termin przedawnienia nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie mediacyjne się nie zakończy (art. 124 § 2 k.c. stosowany odpowiednio). Jeżeli mediacja zakończy się ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, roszczenie z niej wynikające korzysta z sześcioletniego terminu przedawnienia z art. 125 k.c. Jeśli mediacja nie przyniesie ugody, po jej zakończeniu termin biegnie od nowa (bo wszczęcie mediacji go przerwało). To istotna różnica wobec zawieszenia - przy zawieszeniu termin po ustaniu przeszkody biegłby dalej, a nie od początku.

Przerwanie a zawieszenie - to nie to samo

Te dwa pojęcia mylą się najczęściej i mają odmienne skutki. PRZERWANIE (art. 123-124 k.c.) powoduje, że po ustaniu zdarzenia przerywającego termin biegnie OD NOWA, w całości - dotychczas upłynięty czas się nie liczy. ZAWIESZENIE (art. 121 k.c.) powoduje, że w okresie istnienia przeszkody termin po prostu nie biegnie, a po jej ustaniu biegnie DALEJ, doliczając wcześniej upłynięty czas. Zawieszenie dotyczy m.in. roszczeń dzieci przeciwko rodzicom przez czas trwania władzy rodzicielskiej, roszczeń osób niemających pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko sprawującym opiekę lub kuratelę, roszczeń między małżonkami w czasie trwania małżeństwa oraz sytuacji siły wyższej uniemożliwiającej dochodzenie. Dla wierzyciela przerwanie jest korzystniejsze - resetuje cały zegar.

Skutki przerwania dla wierzyciela i dłużnika

Po przerwaniu biegu przedawnienia czynnością przed sądem lub komornikiem termin nie rozpoczyna biegu na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie prawomocnie zakończone (art. 124 § 2 k.c.). Dopiero po jego zamknięciu liczy się świeży, pełny okres - najczęściej sześcioletni dla roszczenia stwierdzonego wyrokiem. Dla wierzyciela oznacza to, że konsekwentne podejmowanie czynności egzekucyjnych może utrzymywać roszczenie "żywe" przez wiele lat. Dla dłużnika ważne jest, że nieostrożne uznanie długu - choćby jednym zdaniem w mailu czy drobną wpłatą - może odnowić cały sześcioletni termin i przedłużyć jego zobowiązanie. Z tego powodu dłużnicy powinni unikać oświadczeń potwierdzających dług, jeżeli rozważają powołanie się na przedawnienie.

Strategia praktyczna w windykacji

Wierzyciel powinien monitorować termin i działać przed jego upływem: wystąpić o klauzulę wykonalności, złożyć wniosek egzekucyjny do komornika lub zainicjować mediację - każda z tych czynności przerywa bieg. Po umorzeniu bezskutecznej egzekucji warto okresowo ją wznawiać, by nie dopuścić do przedawnienia. Dłużnik z kolei powinien dokładnie liczyć terminy, ostrożnie formułować korespondencję i - jeśli roszczenie się przedawniło - podnieść zarzut przedawnienia, który sąd wobec konsumenta uwzględnia z urzędu (art. 117 § 2(1) k.c.: po upływie terminu nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przeciwko konsumentowi). Obie strony zyskują, gdy świadomie korzystają z instytucji przedawnienia zamiast działać po omacku.