Czy handel narkotykami ulega przedawnieniu?

Wbrew uproszczeniom krążącym w sieci handel narkotykami w Polsce ulega przedawnieniu, a długość terminu nie jest jednolita. Zależy ona od wysokości kary grożącej za konkretny czyn z ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii oraz od reguł przedawnienia karalności zawartych w art. 101 i 102 Kodeksu karnego. Dlatego ocena, czy w danej sprawie nadal można pociągnąć kogoś do odpowiedzialności, wymaga indywidualnego ustalenia kwalifikacji prawnej czynu. Poniższy tekst ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.

Jak liczy się przedawnienie karalności

Zgodnie z art. 101 § 1 Kodeksu karnego karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło: 40 lat dla zbrodni zabójstwa, 20 lat dla innej zbrodni, 15 lat dla występku zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat, 10 lat dla występku zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata oraz 5 lat dla pozostałych występków. Decyduje więc górna granica ustawowego zagrożenia karą, a nie kara realnie wymierzona. Warto też pamiętać, że dla przestępstwa popełnianego w czasie dłuższym niż jeden dzień (np. trwałego udziału w obrocie) bieg przedawnienia rozpoczyna się dopiero z upływem ostatniego dnia, w którym sprawca wypełniał znamiona czynu (art. 101 § 3 k.k.).

Co przedłuża termin przedawnienia

Jeżeli w okresie podstawowego przedawnienia z art. 101 wszczęto postępowanie, karalność przestępstw wymienionych w art. 101 § 1 ustaje dopiero z upływem 10 lat od zakończenia tego okresu (art. 102 § 1 k.k.). W praktyce oznacza to, że dla ściganych z urzędu przestępstw narkotykowych terminowe wszczęcie postępowania przedłuża okres ścigania o dalsze 10 lat - przykładowo 15-letni termin może realnie wynieść 25 lat. Istotne jest, że chodzi o wszczęcie postępowania w sprawie, a w orzecznictwie podkreśla się znaczenie momentu skierowania postępowania przeciwko osobie (in personam). Przepis w obecnym brzmieniu obowiązuje od 2 marca 2016 r.

Jakie kary grożą za przestępstwa narkotykowe

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii rozróżnia kilka typów czynów, a każdy ma własne zagrożenie karą. Wprowadzanie do obrotu lub uczestniczenie w obrocie (art. 56 ust. 1) jest zagrożone grzywną i karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, a w przypadku znacznej ilości (art. 56 ust. 3) grzywną i karą od 2 do 12 lat. Udzielanie środka odurzającego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej (art. 59 ust. 1) zagrożone jest karą od roku do 10 lat. Posiadanie (art. 62 ust. 1) zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3, a przy znacznej ilości (art. 62 ust. 2) od roku do 10 lat. Wytwarzanie i przetwarzanie (art. 53 ust. 1) zagrożone jest karą do 3 lat, lecz przy znacznej ilości lub działaniu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (art. 53 ust. 2) - grzywną i karą od 3 do 20 lat. Wysokość górnego (a przy zbrodniach także dolnego) zagrożenia karą wprost przekłada się na długość przedawnienia.

Występek czy zbrodnia - dlaczego to ma znaczenie

Kwalifikacja czynu jako występku albo zbrodni decyduje o terminie przedawnienia. Zbrodnią jest czyn zagrożony karą pozbawienia wolności nie krótszą niż 3 lata (art. 7 § 2 k.k.). Wśród przestępstw narkotykowych charakter zbrodni mają m.in. udzielenie środka odurzającego małoletniemu w celu korzyści (art. 59 ust. 2, zagrożone karą od 3 do 20 lat) oraz wytwarzanie znacznej ilości lub w celu korzyści majątkowej (art. 53 ust. 2, kara od 3 do 20 lat). Takie czyny - jako zbrodnie - przedawniają się po 20 latach (art. 101 § 1 pkt 2 k.k.). Pozostałe wymienione wyżej czyny są występkami i przedawniają się szybciej.

Przykłady terminów przedawnienia

Czyn z art. 56 ust. 3 ustawy (znaczna ilość, zagrożenie do 12 lat) to występek zagrożony karą przekraczającą 5 lat, więc przedawnia się po 15 latach, a po terminowym wszczęciu postępowania - po dalszych 10 latach. Tak samo art. 59 ust. 1 (zagrożenie do 10 lat) i art. 62 ust. 2 (do 10 lat) przedawniają się po 15 latach. Art. 56 ust. 1 (do 8 lat) również daje 15 lat. Posiadanie z art. 62 ust. 1 (do 3 lat) jako pozostały występek przedawnia się po 5 latach. Z kolei zbrodnie z art. 59 ust. 2 i art. 53 ust. 2 przedawniają się po 20 latach. Obiegowa teza o jednolitym dwudziestoletnim przedawnieniu dla całego handlu narkotykami jest więc nieścisła - dwadzieścia lat dotyczy wyłącznie czynów będących zbrodniami.

Dlaczego warto skonsultować się z obrońcą

Ustalenie, czy w sprawie doszło już do przedawnienia, wymaga precyzyjnego określenia kwalifikacji czynu, daty jego popełnienia (a przy czynach rozciągniętych w czasie - daty ostatniego zachowania) oraz tego, czy i kiedy wszczęto postępowanie. Adwokat oceni również okoliczności mogące wpłynąć na kwalifikację, takie jak ilość substancji czy rola sprawcy. Jeśli karalność rzeczywiście ustała, postępowanie powinno zostać umorzone, ponieważ przedawnienie jest negatywną przesłanką procesową (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.). Analiza tych terminów bywa zatem decydująca dla biegu sprawy, a jej ocena zawsze zależy od indywidualnych okoliczności.