Czy można połączyć kary, które zostały już odbyte?

Krótka odpowiedź brzmi: nie. Kara, którą skazany odbył już w całości, zanim zapadł wyrok łączny, co do zasady nie podlega łączeniu w karę łączną. Instytucja kary łącznej służy ujednoliceniu wykonywania kar za przestępstwa pozostające w odpowiednim zbiegu, a nie ponownemu "przeliczaniu" kar już zakończonych. Poniżej wyjaśniamy, kiedy sąd orzeka karę łączną, jakie są jej granice po nowelizacji oraz dlaczego kara w pełni wykonana wypada z tej kalkulacji.

Kiedy sąd orzeka karę łączną

Zgodnie z art. 85 Kodeksu karnego, jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, sąd orzeka karę łączną. Po reformie obowiązującej od 24 czerwca 2020 r. podstawą kary łącznej są kary wymierzone i podlegające wykonaniu w całości lub w części. Sąd może orzec karę łączną z urzędu albo na wniosek skazanego lub prokuratora; gdy zachodzi to w odrębnych postępowaniach, podstawą jest wyrok łączny (art. 569 i nast. KPK). Należy odróżnić to od stanu prawnego sprzed 2020 r., gdy decydujący był warunek popełnienia przestępstw przed pierwszym wyrokiem co do któregokolwiek z nich.

Dlaczego kara w pełni odbyta nie wchodzi do łączenia

Ratio kary łącznej polega na racjonalizacji wykonania kar, które dopiero mają być lub są wykonywane. Kara wykonana w całości przed wydaniem wyroku łącznego nie podlega już łączeniu, ponieważ jej cel został zrealizowany i nie ma czego "łączyć" na przyszłość. Jeżeli natomiast kara jednostkowa nie została odbyta w całości i pozostaje do wykonania, może wejść do podstawy kary łącznej. Zaliczeniu na poczet kary łącznej podlega okres rzeczywiście odbytej kary jednostkowej (art. 577 KPK).

Granice kary łącznej po nowelizacji z 2023 r.

Wymiar kary łącznej określa art. 86 KK. Sąd orzeka ją powyżej najwyższej z kar jednostkowych do ich sumy. Po nowelizacji obowiązującej od 1 października 2023 r. górne granice to: 810 stawek dziennych grzywny, 2 lata ograniczenia wolności albo 30 lat pozbawienia wolności. Wcześniej maksymalna kara łączna pozbawienia wolności wynosiła 20 lat - to twierdzenie jest już nieaktualne. Dodatkowo, jeżeli suma orzeczonych kar pozbawienia wolności wynosi 25 lat albo więcej, a co najmniej jedna z łączonych kar wynosi nie mniej niż 10 lat, sąd może orzec karę łączną 25 lat pozbawienia wolności.

Co z karami za przestępstwa popełnione w trakcie odbywania innej kary

Istotne ograniczenie wynika z art. 85 § 3 KK: podstawą kary łącznej nie może być kara wymierzona za przestępstwo popełnione po rozpoczęciu, a przed zakończeniem wykonywania innej kary podlegającej łączeniu. Innymi słowy czyn popełniony już w czasie odbywania kary nie posłuży do złagodzenia sytuacji skazanego przez wchłonięcie go w karę łączną. To rozwiązanie ma zapobiegać premiowaniu recydywy.