Jak odpowiedzialność za błędy medyczne wpływa na praktykę lekarza?

Lekarz, który dopuści się błędu medycznego, może odpowiadać na trzech niezależnych płaszczyznach: cywilnej (obowiązek naprawienia szkody pacjentowi), karnej (gdy zachowanie wyczerpuje znamiona przestępstwa, np. nieumyślnego narażenia na niebezpieczeństwo czy spowodowania uszczerbku) oraz zawodowej (odpowiedzialność przed sądami lekarskimi). Świadomość tych konsekwencji wpływa na sposób podejmowania decyzji klinicznych - i bywa, że prowadzi do tzw. medycyny defensywnej.

Trzy rodzaje odpowiedzialności

Odpowiedzialność cywilna opiera się na Kodeksie cywilnym: aby uzyskać odszkodowanie lub zadośćuczynienie, pacjent musi wykazać błąd (zawinione działanie lub zaniechanie), szkodę oraz związek przyczynowy między nimi. Odpowiedzialność karna może wynikać m.in. z art. 160 k.k. (narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku) albo z przepisów o nieumyślnym spowodowaniu uszczerbku na zdrowiu. Odpowiedzialność zawodowa toczy się przed okręgowymi i Naczelnym Sądem Lekarskim na podstawie ustawy o izbach lekarskich, a karą może być upomnienie, nagana, kara pieniężna, ograniczenie lub zawieszenie albo pozbawienie prawa wykonywania zawodu.

Wpływ na decyzje kliniczne - medycyna defensywna

Obawa przed roszczeniem lub postępowaniem skłania część lekarzy do nadmiernie ostrożnych decyzji: zlecania dodatkowych badań 'na wszelki wypadek', unikania procedur wyższego ryzyka czy rozbudowywania dokumentacji kosztem czasu poświęconego pacjentowi. To zjawisko nazywa się medycyną defensywną. Ma ono dwie strony - z jednej zwiększa formalne bezpieczeństwo i jakość dokumentacji, z drugiej może odsuwać uwagę od indywidualnych potrzeb pacjenta. Należy przy tym zaznaczyć, że szczegółowe dane liczbowe o skali postępowań karnych wobec lekarzy bywają różnie podawane i trudno je zweryfikować, dlatego traktujemy je tu ostrożnie.

Jak lekarz może ograniczyć ryzyko

Najskuteczniejszą ochroną jest postępowanie zgodne z aktualną wiedzą medyczną i należytą starannością - obowiązek ten wynika z ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. W praktyce liczą się: rzetelna i kompletna dokumentacja medyczna (która w sporze jest kluczowym dowodem), uzyskiwanie świadomej zgody pacjenta, jasna komunikacja o ryzykach leczenia, ciągłe doskonalenie zawodowe oraz posiadanie obowiązkowego ubezpieczenia OC. Dobre praktyki dokumentacyjne i komunikacyjne nie tylko zmniejszają ryzyko prawne, ale też budują zaufanie pacjenta.