Przestępstwa przeciwko obronności - jakie kary przewiduje Kodeks karny?

Przestępstwa przeciwko obronności to wyodrębniona grupa czynów uregulowana w Rozdziale XVIII Kodeksu karnego (art. 140-147). Chronią one zdolność obronną państwa, integralność Sił Zbrojnych RP oraz prawidłowe wykonywanie obowiązków obronnych przez obywateli. Charakteryzują się tym, że wiele z nich jest zagrożonych surowymi karami pozbawienia wolności, a w niektórych przypadkach odpowiedzialność może objąć również podmioty zbiorowe (spółki, organizacje). Poniżej omawiamy najważniejsze typy tych przestępstw oraz przewidziane za nie sankcje, zgodnie z aktualnym brzmieniem ustawy.

Zamach na jednostkę Sił Zbrojnych (art. 140 KK)

Art. 140 KK penalizuje gwałtowny zamach na jednostkę Sił Zbrojnych RP albo zniszczenie lub uszkodzenie obiektu bądź urządzenia o znaczeniu obronnym, podjęte w celu osłabienia zdolności obronnej Rzeczypospolitej. Czyn podstawowy zagrożony jest karą pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jeżeli następstwem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, kara wynosi od 2 do 15 lat pozbawienia wolności. Karalne jest również samo przygotowanie do takiego zamachu - tu grozi kara do 3 lat pozbawienia wolności. Sąd może ponadto orzec przepadek przedmiotów, które posłużyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa, nawet jeśli nie stanowiły własności sprawcy.

Zagraniczna służba wojskowa i nielegalna rekrutacja (art. 141-142 KK)

Obywatel polski, który bez zgody właściwego organu przyjmuje obowiązki wojskowe w obcym wojsku lub w obcej organizacji wojskowej, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 141 § 1 KK). Surowiej traktowana jest służba w zakazanych formacjach najemniczych. Z kolei art. 142 KK karze tego, kto wbrew przepisom prowadzi zaciąg obywateli polskich lub przebywających w Polsce cudzoziemców do służby wojskowej w obcym wojsku albo w zakazanej służbie najemniczej - tu również grozi kara pozbawienia wolności (w typie podstawowym od 3 miesięcy do lat 5). Przepisy te mają chronić suwerenność państwa i kontrolę nad udziałem obywateli w obcych strukturach zbrojnych.

Uchylanie się od służby i obowiązków obrony cywilnej (art. 143-144b KK)

Art. 143 KK przewiduje karę do 3 lat pozbawienia wolności dla osoby, która w celu uchylenia się od służby wojskowej powoduje u siebie skutek (np. samookaleczenie), używa podstępu albo zniekształca rzeczywistość; tej samej karze podlega ten, kto pomaga w takim uchylaniu się. Niezgłoszenie się do czynnej służby wojskowej w określonym terminie zagrożone jest karą na podstawie art. 144 KK. Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej dodała do Kodeksu karnego art. 144a i 144b, które penalizują niestawienie się do służby w obronie cywilnej (do 3 lat pozbawienia wolności, a w wypadkach mniejszej wagi - grzywna, ograniczenie wolności albo do roku) oraz odmowę pełnienia tej służby lub samowolne jej opuszczenie (grzywna, ograniczenie wolności albo do 2 lat). Są to przepisy nowe - przed podjęciem działań warto sprawdzić ich aktualne brzmienie.