Kiedy jest to wykroczenie, a kiedy przestępstwo?

Polskie prawo dzieli czyny zabronione na dwie rozłączne kategorie: wykroczenia i przestępstwa. To rozróżnienie nie jest formalnością — decyduje o wysokości kary, sądzie, który rozpozna sprawę, oraz o tym, czy skazanie trafi do Krajowego Rejestru Karnego. Wykroczenia regulowane są przez Kodeks wykroczeń z 20 maja 1971 r., a przestępstwa przez Kodeks karny z 6 czerwca 1997 r. Najprościej rzecz ujmując: wykroczenie to czyn o niższej szkodliwości społecznej i łagodniejszych konsekwencjach, przestępstwo — o wyższej.

Czym jest wykroczenie

Wykroczenie to czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5000 zł albo nagany (art. 1 i art. 24 Kodeksu wykroczeń). Może być popełnione umyślnie lub nieumyślnie. Kara aresztu wynosi od 5 do 30 dni. Sprawy o wykroczenia rozpoznaje sąd rejonowy w postępowaniu wykroczeniowym, często uproszczonym (np. mandat karny przyjęty przez sprawcę kończy sprawę bez procesu). Typowe przykłady to drobna kradzież do 800 zł (art. 119 KW), zakłócanie porządku publicznego (art. 51 KW) czy wiele wykroczeń drogowych. Skazanie za wykroczenie co do zasady nie powoduje wpisu do Krajowego Rejestru Karnego — rejestr ten obejmuje przede wszystkim prawomocne skazania za przestępstwa.

Czym jest przestępstwo i jego podział

Przestępstwo to czyn zabroniony o wyższym stopniu szkodliwości społecznej. Kodeks karny dzieli je na zbrodnie i występki (art. 7 KK). Zbrodnia to czyn zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata albo karą surowszą (np. zabójstwo). Występek jest zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności przekraczającą miesiąc albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc. Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie, występek — umyślnie, a jeśli ustawa tak stanowi, także nieumyślnie. Prawomocne skazanie za przestępstwo trafia do Krajowego Rejestru Karnego, co realnie wpływa na dostęp do niektórych zawodów i stanowisk.

Który sąd rozpoznaje sprawę

W sprawach o przestępstwa właściwość sądu zależy od wagi czynu. Co do zasady w pierwszej instancji orzeka sąd rejonowy; sąd okręgowy rozpoznaje sprawy najpoważniejsze, wymienione w art. 25 Kodeksu postępowania karnego (m.in. zbrodnie oraz wybrane występki, jak np. niektóre przestępstwa przeciwko życiu). Sprawy o wykroczenia zawsze należą do sądu rejonowego. Warto sprostować częsty błąd: występek to rodzaj przestępstwa, a nie sprawa rozpoznawana w sądzie okręgowym — większość występków rozpoznają właśnie sądy rejonowe.