Naruszenie znaku towarowego - jakie linie obrony są dostępne w polskim prawie?

Otrzymanie wezwania lub pozwu o naruszenie znaku towarowego nie oznacza, że sprawa jest przesądzona. Polskie prawo - przede wszystkim ustawa Prawo własności przemysłowej (PWP), a w odniesieniu do znaków unijnych rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1001 - przewiduje szereg sytuacji, w których używanie cudzego oznaczenia jest dozwolone albo w których samo prawo ochronne można podważyć. Skuteczna obrona wymaga jednak trzeźwej oceny, która z tych linii realnie pasuje do konkretnego stanu faktycznego, a nie powielania argumentów rodem z prawa amerykańskiego, które w Polsce nie obowiązuje.

Używanie opisowe i wskazanie przeznaczenia (art. 156 PWP)

Art. 156 PWP wyraźnie ogranicza wyłączność uprawnionego ze znaku. Nie może on zakazać innym posługiwania się w obrocie własnym nazwiskiem lub adresem, oznaczeniami opisowymi (dotyczącymi rodzaju, jakości, ilości, pochodzenia, przeznaczenia czy ceny towaru), a także samym znakiem, jeżeli jest to konieczne dla wskazania przeznaczenia towaru lub usługi, zwłaszcza gdy chodzi o akcesoria lub części zamienne. Warunkiem jest używanie zgodne z uczciwymi praktykami w przemyśle i handlu - tak, by nie wprowadzać odbiorców w błąd co do pochodzenia towaru. To polski odpowiednik tego, co w obcych systemach bywa nazywane "fair use"; nie jest to jednak ta sama instytucja i nie należy powoływać się na orzecznictwo amerykańskie.

Wyczerpanie prawa do znaku (art. 155 PWP)

Jedną z najczęściej wykorzystywanych linii obrony przez sprzedawców i reselerów jest wyczerpanie prawa ochronnego. Zgodnie z art. 155 PWP, jeżeli towar oznaczony znakiem został wprowadzony do obrotu na terytorium Europejskiego Obszaru Gospodarczego przez uprawnionego lub za jego zgodą, nie może on zakazać dalszego obrotu tym konkretnym egzemplarzem. Wyjątkiem jest sytuacja, w której zachodzą uzasadnione przyczyny przemawiające za sprzeciwem - typowo gdy stan towarów uległ zmianie lub pogorszeniu po wprowadzeniu do obrotu. Wyczerpanie ma charakter regionalny (EOG), a nie ogólnoświatowy, co ma istotne znaczenie przy imporcie spoza Unii.

Podważenie samego prawa: nieużywanie i utrata charakteru odróżniającego

Zamiast bronić się przed roszczeniem, czasem skuteczniej jest zaatakować podstawę powództwa, czyli samo prawo ochronne. Art. 169 PWP przewiduje wygaśnięcie prawa ochronnego, jeżeli znak nie był rzeczywiście używany dla towarów objętych ochroną przez nieprzerwany okres pięciu lat (nie trzech - to liczba z prawa amerykańskiego), o ile nie istnieją ważne powody nieużywania. Ciężar wykazania używania spoczywa wtedy na uprawnionym. Prawo może też wygasnąć, gdy znak na skutek działań lub zaniedbań uprawnionego stał się w obrocie zwyczajową nazwą towaru (degeneracja, np. dawne "termos" czy "krówka"). Wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia rozpoznaje Urząd Patentowy RP.