Nieuprawnione wykorzystanie wizerunku — jakie masz prawa?

Wizerunek to jedno z dóbr osobistych chronionych przez prawo. Jeśli ktoś opublikował Twoje zdjęcie bez zgody — w reklamie, na portalu, w mediach społecznościowych — masz konkretne narzędzia prawne, by się temu przeciwstawić. Ochrona wynika z dwóch porządków: prawa autorskiego (ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych) oraz Kodeksu cywilnego, który traktuje wizerunek jako dobro osobiste.

Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku — art. 81 prawa autorskiego

Zasada jest jasna: rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej (art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Zgoda nie musi mieć formy pisemnej, ale to rozpowszechniający musi wykazać, że ją uzyskał i jaki był jej zakres. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest potrzebne, jeżeli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Ustawa przewiduje też dwa istotne wyjątki (art. 81 ust. 2): zgoda nie jest wymagana w przypadku osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, oraz gdy osoba stanowi jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza.

Czego możesz żądać przy naruszeniu

Przy bezprawnym rozpowszechnieniu wizerunku przysługują roszczenia z art. 78 ust. 1 prawa autorskiego (stosowanego odpowiednio do wizerunku): możesz żądać zaniechania naruszenia, usunięcia jego skutków — w tym usunięcia zdjęć i złożenia publicznego oświadczenia o odpowiedniej treści (np. przeprosin) — a w razie zawinionego naruszenia także zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty na wskazany cel społeczny. Niezależnie od tego wizerunek jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 Kodeksu cywilnego, więc możesz korzystać ze środków z art. 24 K.c. oraz dochodzić zadośćuczynienia na podstawie art. 448 K.c. Wysokość świadczeń zależy od okoliczności konkretnej sprawy i ustala ją sąd.

Kiedy w grę wchodzi odpowiedzialność karna

Samo opublikowanie cudzego zdjęcia bez zgody to zwykle sprawa cywilna. Odpowiedzialność karna z art. 191a Kodeksu karnego dotyczy węższej sytuacji: utrwalenia wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, albo rozpowszechnienia takiego wizerunku bez zgody — grozi za to od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, a czyn ten ścigany jest na wniosek pokrzywdzonego. Nie należy więc utożsamiać każdego nieuprawnionego użycia zdjęcia z przestępstwem z art. 191a.