Jakie prawa mają firmy w postępowaniu upadłościowym i restrukturyzacyjnym?

Gdy przedsiębiorstwo traci płynność, prawo daje mu kilka dróg działania, a nie tylko likwidację. Podstawą ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność, czyli utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 Prawa upadłościowego). Domniemywa się ją, gdy opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące, a dla osób prawnych dodatkowo, gdy zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku przez ponad 24 miesiące. Obok upadłości funkcjonuje też odrębne postępowanie restrukturyzacyjne, którego celem jest uniknięcie likwidacji przez układ z wierzycielami.

Obowiązek złożenia wniosku i odpowiedzialność zarządu

To jeden z najważniejszych obowiązków zarządu. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (czyli od powstania stanu niewypłacalności). Uchybienie temu terminowi rodzi ryzyko odpowiedzialności odszkodowawczej. Odrębną podstawą jest art. 299 Kodeksu spółek handlowych, który czyni członków zarządu spółki z o.o. odpowiedzialnymi własnym majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna - chyba że wykażą, że we właściwym czasie złożono wniosek o upadłość lub że nie ponoszą winy.

Prawa firmy w toku postępowania

Po ogłoszeniu upadłości majątek dłużnika staje się masą upadłości, a zarząd nad nim obejmuje syndyk. Mimo to upadły zachowuje istotne uprawnienia: ma prawo wglądu w akta, może kwestionować zgłoszone wierzytelności w trybie sprzeciwu na liście wierzytelności, uczestniczyć w czynnościach i zaskarżać rozstrzygnięcia. Zachowuje też kompetencje wewnątrzkorporacyjne niewchodzące w skład masy. W postępowaniu restrukturyzacyjnym dłużnik często zachowuje zarząd własny nad przedsiębiorstwem i negocjuje z wierzycielami treść układu.

Rola wierzycieli, pre-pack i pracownicy

Wierzyciele zgłaszają wierzytelności, biorą udział w zgromadzeniu wierzycieli i głosują nad układem, mogą też zaskarżać czynności syndyka. Prawo upadłościowe przewiduje instytucję przygotowanej likwidacji (pre-pack), pozwalającą sprzedać przedsiębiorstwo lub jego część na warunkach uzgodnionych jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, co bywa korzystniejsze niż likwidacja w toku. Wierzytelności pracownicze ze stosunku pracy korzystają z uprzywilejowania w kolejności zaspokojenia, a niezaspokojone roszczenia mogą być pokryte z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.